Плачот на новороденчето за мајките е најсреќниот момент во животот. И потоа, во стилот на Вуди Ален – доаѓаат трошоците. Меѓу бројните трошоци што го тенчат семејниот буџет, на дел од македонските мајки им стигна и обврска за плаќање на персонален данок за породилното боледување. Фондот за здравство го исплатил надоместокот со доцнење од неколку месеци, па тоа се совпаднало со платата на мајките, бидејќи тие во меѓувреме се вратиле на работа.

Управата за јавни приходи оценила дека е боледувањето е дополнително примање и од мајките побара да си го платат данокот. Некои платиле, бидејќи со државата нема играчка, други одлучиле да бараат правда. Нивните права ги застапува адвокатот Оливер Вуксановиќ, според кого, законски стои и можноста за кривична пријава против Фондот за здравство бидејќи данокот е обврска на Фондот, како исплаќач на личните примања.

„Граѓаните што имаат ваков проблем имаат две можности – едната е да покренат индивидуална тужба пред Управниот суд, доколку не се поминати 30 дена од добивањето на решението. Жалбата поднесена против решението на Управата за јавни приходи им е одбиена од Министерството за финансии. Втората можност е да се покрене граѓанска тужба. А, доколку некој од нив веќе платил данок, за враќање на парите, односно за стекнување без основа на Фондот за здравствено осигурување“.

Граѓаните ќе си ги плаќаат “бесплатните” електронски книшки

„Се можеш да заборавиш само данок не„ – со ова мото Управата за јавни приходи ги потсетуваше граѓаните да поднесат даночна пријава. Дали мотото важи и за државните институции, како што е на пример, Фондот за здравство?

Беше најавено дека замената на здравствени легитимации со електронски ќе ја плати државата од буџетот, преку проектот вреден над 10 милиони евра. Сега секој осигуреник треба да плати по две евра. Тоа значи дека четири милиони евра ќе се влеат во државната каса. Сепак, ова нема да важи за сите, вели министерот за здравство Никола Тодоров.

„Ќе има две цени. Едната ќе биде за сите граѓани, а друга ќе биде повластена, за пензионери и за социјално загрозени граѓани. А, еден дел од граѓаните се целосно ослободени, односно оние што се ослободени, како што се приматели на социјална помош. Се одлучивме на овој чекор за да набавиме два акцелелатора – еден кој што ќе биде инсталиран во Штип, а вториот во Битола“.

Граѓаните што случајно ги сретнавме на улиците во Скопје се чувствуваат измамени од владиниот потег.

„Мислам дека не е во ред, треба да си размислат и да си ја повлечат одлуката. Треба да не известат и ако веќе планираа да се наплаќа требаше да кажат на почеток, а не отпосле да ја донесат таа одлука“, вели еден млад скопјанец.

Друг потсетува на нискиот стандард: „Во Македонија постојат и доста социјални случаи, семејства кои одвај „закрпуваат“ крај со крај, така што и едно евро во петчлено семејство за здравствена книшка се пет евра. Мислам дека тоа не е во ред“.

Тодоров им пиша и на компаниите со над сто вработени дека од први јуни треба да набават апарати за реанимација, односно дефибрилатори. Тоа е апарат што лекарите го употребуваат во случај кога срцето ќе престане да чука и кога срцевиот мускул се реактивира преку електрошок. Петмина вработени во секоја таква компанија треба да се обучат и сами да дадат помош. Обуката од четири до шест часа во организациите на Црвениот Крст е бесплатна, но апаратите кои чинат од 1.500 евра до 5000 евра треба да ги платат компаниите.

Реакции: Давачките водат кон пропаст

Прв се побуни Текстилно – трговскиот кластер. Венцо Филипов е член на Управниот одбор.

„Идеите се добри, но дали времето и моментот се погодени тоа да го правиме?! Ние имаме многу поголем проблем од овој.А ко немаме таква машина, може да изгубиме еден или два живота. Може да изгубиме стотици животи кога ќе ги оставиме на улица ако финансиски изгубиме и банкротираме. А, се движиме во тие правци“.

Некои бизнисмени велат дека пак ќе настрадаат вработените, бидејќи компаниите преку намалување на бројот на работници под сто ќе го избегнат купувањето на апаратот. Филипов прогнозира дека дефибрилаторите ќе ја следат судбината на фискалните каси.

„Компаниите ќе мора да набават вакви апарати што ќе го обременат и онака кревкиот капитал. Овој закон ќе ги опфати најниско профитабилните сектори, како што е текстилот. Дали ќе опфати електроника или во информатиката со по пет вработени?! Ќе обремениме категорија на луѓе со најниски примања со уште една давачка“.

Богати или сиромашни, на нога или во инвалидски колички па, дури и луѓе со маски за кислород чекаа во ред бидејќи сите граѓани имаа обврска за замена на личните карти со биометриски. Се уште нема податок колку пари влегоа во државниот буџет од замената на овие лични документи. Според еден податок, од биометриските пасоши во државната каса влегле 27 милиони евра.

Со законска измена за 50 евра за имотен лист, граѓаните во трајна сопственост ќе ги добијат семејните гробни места. Претходно плаќаа за дворните места, кои беа на користење од страна на државата, а сега се нивна сопственост.

Управата за јавни приходи лани се пофали дека ја завршила годината со за 10 отсто повеќе даночни приходи од проектираното. Затоа, во духот на мотото на акцијата на УЈП – „се можеш да заборавиш, само долгот кон државата не„.

Кумановци плаќаат данок за преработка на отпадни води

Државата не е единствената на која граѓаните „не смеат“ да должат. Некои од деловните банки, покрај прилично високите камати, наплаќаат меѓу 30 и 500 денари за опомена за неплатена обврска. Износот зависи од периодот на долгување. Други земаат по 50 денари за документ испратен по пошта.

Општините исто така воведуваат свои давачки. На пример, општина Куманово наплаќа по осум и пол денари данок за преработка на отпадните води, додека некои општини како Град Скопје, наплаќаат по 100 денари за одржување на гробните места.

Предлогот за смена на албанската химна произлезе за време на една телевизиска програма, поточно на емисијата насловена “Tonight” со Илва Таре, во која албанскиот омбудсман Игли Тотозани предложи измена на химната.

Наместо зборовите „вистинските мажи не се плашат… „ да пишува, односно да се пее „ жени и мажи не се плашат…„ Ова е предложената измена.

Но, постои ли во албанското општество толку голем сензибилитет за да може да се направи измена на државната химна во полза родовата еднаквост?

Помеѓу постмодерното и феудалното

Делина Фицо, активист за правата на жените од Тирана ја прифаќа идејата. Таа посочува оти во земјата има голем напредок во законодавството како важна основа за правна еднаквост. Но, вели дека сепак не сите слоеви на општеството прифаќаат една таква еднаквост.

„Во албанското општество има соживот помеѓу постмодерното и феудалното. Ако одиш на пример во некое село ќе видиш сурова реалност„, вели Фицо.

Флора Бровина е лекарка која за време на режимот на Слободан Милошевиќ била киднапирана од српски сили и осудена на затвор во времетраење од една и пол година. Моментно е актуелна пратеничка и основач на партиска парламентарната групa на жените. Таа вели дека жените дале голем придонес, но не прифаќа дека нивните партиски активности им служат само на жените.

„Не се согласувам дека сум имала голема улога за жената, тоа е пред се за општеството. Не сум се чувствувала на кој род припаѓам. Тогаш кога жената нема да мисли на кој род припаѓа, ќе се чуствува еднаква„, смета Бровина.

“Мека” сила

Аделина Марку која е дипломат и колумнист и која често во нејзините колумни има и референци што ја одразуваат женската сексуалност вели дека можеби сега е време во политиката да се вметне една “мека” сила, која би можела да донесе поголем напредок.

„Жените треба да имаат улога како во семејствата, да ги соединат децата кои се скарани помеѓу себе. Децата се мажите во нашето албанско општество. Постојано се скарани„, вели Марку.

Пејачката Туна во нејзините песни отворено изразува феминизам, но и сензуалност како јака изјава за женската сила. Изјави даваа и околу 50 професионални жени кои се собраа во центарот на Скопје и кои во рамки на една телевизиска програма ги изразија своите мислења за улогата на албанската жена во општеството.

Еве дел од нив:

“Мислам дека жената заслужува повеќе и треба да напредува. Но, треба да биде и поупорна„, вели поетесата Пунторие Зиба.

“Дојден е нашиот ден. Ние можеме, знаеме и успеваме, ако сакаме„, вели директорката на Културниот Информативен Центар, Сермине Пурини.

“За жал, во нашето општество улогата на жената не е толку вреднувана„, вели Лулјета Клица, преведувач.

„Не се виновни само мажите, треба и жените да придонесуваат„, вели Зана Мустафа, фармацевт.

„Не е важен бројот, туку квалитетот. Може да е една, ама да вреди„, вели новинарката Ѓултене Реџалари.

Албанците имаат бројни и херои и хероини

Еден странски документарец евидентираше еден интересен факт – дека Албанците покрај херои, имаат и бројни хероини. Тука се спомнува Кралицата Теута уште од време на Илирите, потоа Доника Кастриоти – сопруга на Ѓерѓ Кастриоти – Скендербег, Елена Ѓика – писател, научник, публицист и дипломат која го промовираше албанското прашање на светската арена во 18 век. Сестрите Севасти и Парасќеви Ќириази, првите личности на преродбата и посебно на формирањето на првото албанско училиште. Шоте Галица, најхаризматичната личност на Качачкото движење во Косово, Гонџе Бојаџиу, хуманистка и добитничка на Нобеловата награда за мир и во помодерните времиња, космологот Лаура Мерсини, што е реткост за оваа професија и во светски рамки, како и во полето на уметноста Рита Ора, која беше на прво место на Британската Топ листа, успех овој што не го постигнал ниеден Албанец досега.

Но и покрај позитивните примери и индивидуалните успеси, уште еднаш се потврдува улогата на жената – помеѓу патриjархатот и нејзиниот ангажман во општеството. Крајностите во развојот, но и на притисокот врз неа биле и се уште се присутни, па токму поради тоа, се проценува дека треба да добие поголема институционална поддршка. И особено, да се постигне еднаквост во руралните региони. Сепак, се оценува дека последните дебати, како тие на пример, за промена на националната химна покажуваат напредок и сензибилитет за родовата еднаквост во албанското општество.

Нема случајности во петкратното убиство, беше првиот коментар на разузнавачот Горан Петровиќ, кој бил шеф на српската Служба за државна безбедност во време на убиството на премиерот Зоран Ѓинѓиќ. За него ова е многу интересно геостратешко подрачје, но повеќе не е интересно за некои држави, блокови и воени сојузи, туку за светот за криминалот и тероризмот.

„ Моето лично мислење е дека зад ова не стојат некои политички, воени или безбедносни интереси на одделни држави или меѓународни организации, туку пред се’ интересите на организираниот криминал и тероризмот. Луѓето што ги изведуваат акциите се во таа функција – тие се професионалци за криминал и убивање, за тероризам, за диверзии. Тоа е нешто на што службите за безбедност мора да внимаваат.“

На просторите каде што се случија неколку граѓански војни, смета Петровиќ има се – авантуристи, платеници, паравојници кои се остаток од нерешените регионални прашања. Според него, конфликтите не завршиле со решавање на споровите, туку со интервенција на меѓународната заедница, додека тие проблеми останале под тепих.

Обид за ескалација

За политикологот од Косово Кренар Гаши, убиството не може да се остави надвор од сигурносните регионални контексти.

„ Иако не сум приврзаник на конспиративните теории, сепак не треба многу да се размисли дека еден таков акт ако бил замислен, не тргнува од националните интереси на Македонија. Не е од интерес на Албанците од Македонија, ниту пак на тие од Косово. Поради тоа, треба да се види кои странски интереси би имале полза“.

Тогаш, оправдано е прашањето дали убиството е со цел Македонија да се соочи со наметната криза која ќе води кон дестабилизација, е ставот на професорката по Кризен менаџмент на Филозофскиот факултет во Скопје, Марина Митревска.

„Оттука може да ја прифатиме едната претпоставка, дека убиството е обид за избувнување, ескалација или враќање на вооружениот конфликт во 2001 година “.

Српскиот разузнавач Горан Петровиќ нема дилеми дека Косово е епицентар на се’. Како што вели, таму е идеологијата, луѓето кои имаат заеднички интереси и кога е за нив „врело„ во Македонија преминуваат во Албанија, потоа во Косово, па во Црна Гора и едноставно играат „криенка – миженка“ со државите и нивните безбедносни структури. За Кренар Гаши гледањето на Косово како „дежурен виновник“ е неоправдано.

„ Србија ова го прави бидејќи се спротивставува и е отворено против независноста на Косово. Некои кругови во Македонија се обидуваат да го обвинат Косово бидејќи тоа е најлесно и тоа одзема вниманието од отсуството на вкупен напредок во државата. Додека на кругови од меѓународниот фактор им е едноставно да го обвинат Косово бидејќи ЕУ на пример, со Косово нема дури ни договорени односи.“

Од Косово се огласи „Ослободителната војска на окупираните албански територии“, со ултиматум до МВР да се повлече од „окупираните и колонизирани албански територии“.

Прстот вперен кон безбедносните служби

Разузнавачот Зоран Митевски за неделникот „Фокус“ за косовската организација вели дека е таканаречената Нова АНА, која во 2001-та делувала и во Македонија, поточно во кумановско, во чии рамки работи Илирида на Невзад Халили со околу 300 припадници.

Огласувањето на екстремистичките организации, според професорката Митревска, треба да се земе со резерва.

“Но, и како порака до нашите безбедносни институции за поголема контрола. Пред се’ на границата со Косово – само тој дел би го издвоила. Пред се’ тоа се институциите кои се задолжени да работат во делот на превенција и рано предупредување“.

Убиството на петтемина го разниша кревкиот соживот во Македонија, поради што, нашите соговорници сметаат дека од голема важност е да се најдат сторителите. Го прашавме Горан Петровиќ дали е тешко да се пронајдат.

„ Никогаш не е тешко. Која било служба во која било држава не се среќава по прв пат со ваква ситуација и со вакви групи и идеологии. Па, така и вашата служба како и српската или која било. Има илјадници луѓе што делуваат во тој домен и со една солидна полициска истрага во надградба од службата за безбедност, може многу брзо да се стесни кругот на сторителите.“

Пред неполн месец Скопје беше домаќин на регионална конференција на која претставници на Интерпол, тајните и граничните служби и полицијата гордо го објавија десетгодишниот јубилеј од граничната соработка. Јавноста се прашува колку е силна таа заложба во време кога Македонија се соочува со нова сериозна криза.

На National Geographic се прикажува возбудлив документарец за кобрите во Индија. Овој телевизиски канал стана препознатлив благодарение на програмата која, меѓу другото, го пренесува светското природно богатство до широка публика.

И Македонија има што да покаже но, тоа е невидливо вели писателот и драматург Јордан Плевнеш. Го напиша романот „ Осмото светско чудо“ врзан за идејата да се гради лулка на светот на Галичица која, според него, е меѓу најендемските планини во светот со 3800 растенија. Македонија, вели, е светска велесила според бројот на ноќни пеперутки.

„По принципот “камера на рамо” ќе тргнеме низ Македонија, ќе ги откриваме феномените, а потоа ќе посветиме специјални филмови за секоја од тие теми. Тоа е нашата идеја“, планира Плевнеш.

Плевнеш како ректор на Универзитетот за аудио визуелни уметности во Скопје планира да создаде квалитетни тимови од сниматели и од креативци кои ќе ги филмуваат природните убавини. Тоа сега речиси го нема во Македонија.

Скриеното е достапно само за мал круг на луѓе. Меѓу нив е Ѓорги Иванов од Македонското еколошко друштво кое безуспешно се обидувало да привлече приватни продукции за да ги снимаат нивните експедиции.

„Од моето досегашно искуство, мислам дека културното наследство е многу попромовирано од природното наследство, а во Македонија и двете ги има во изобилство. Ако ние со нашите напори се обидеме да ги споиме, мислам дека ќе привлечеме многу странски продукциски куќи кои би се заинтересирале да дојдат, да филмуваат и потоа и да го презентираат“, вели Иванов.

Германски документарец за македонскиот рис

Мразот е пробиен.

Приказните за рисот од Маврово и за пеликаните од Преспа, проекти на Македонското еколошко друштво, деновиве добија филмска верзија. Авторката и режисерка од Германија Корнелија Фолк направи документарци кои ќе бидат прикажани пред европската телевизиска публика.

„Луѓето повеќе знаат за Амазон отколку за соседните држави.

Балканот долго време во медиумите беше присутен поради војните и многу е тешко да го преместите фокусот на други теми и да ги убедите луѓето во нешто друго. Овде има природни убавини кои се отворени и би ги натерале луѓето да дојдат да ги видат“

Мала улога во филмовите имаше продуцентската куќа Партес. Косопственикот Небојша Илијевски оценува дека домашните продуценти не се заинтересирани за вакви проекти зашто се плашат оти нема кому да ги продадат.

„Социолошкиот аспект во земјата, тој постконфликтен период некако не влече на теми кои што допираат до социјалната сфера, а не до оние кои се барани од каналите како што се Арте, Нешнал Џиографик и Дискавери“, вели Илијевски и објаснува како функционира овој бизнис во Македонија:

„Тој продукциски и медиумски пазар, почнувајќи од филмската индустрија е комплетно паразитски, сите чекаат на Македонскиот филмски фонд за да добијат пари за да направат филм…Повеќе е нагласен во оваа друга сфера бидејќи во телевизиите никој не е подготвен да ивестира во таков вид на програма “

За документарна продукција треба тим со кондиција

Македонската телевизија од минатото лето ја емитува серијата репортажи „ Талкачи“ во која се откриваат непознатите убавини на земјата. Авторката Катерина Групче вели дека идејата успеала иако за вакви проекти, како што вели, тешко е да се состави тим со добра кондиција.

„Тоа беше најинтересно. Сите велеа дека е приватна продукција затоа што не виделе такво нешто на МТВ и не им беше јасно кој ѓавол може да не’ натера ние да се качуваме. На луѓето не им е јасно дека тоа можеш од љубов да го правиш“

Во Македонија, авторите од сопствен џеб плаќаат за кајче

„На пример Ѓаволскиот ѕид во светиниколско за којшто речиси никој не знае во Македонија не може да се оди со обично возило. Мора со џип да се качиш и оттаму да пешачиш уште три часа за да дојдеш до тоа место. И се случува ние да платиме за џипот. Или, на пример, во Охрид за кајчето. “, вели Катерина Групче.

„Талкачи“ е меѓу првите две најгледани емисии на МТВ што покажува дека публиката сака ваква програма.

„Треба да им се каже на филмските продуценти или на телевизиите дека не може да го потценуваат квалитетот на публиката. Ако им прикажувате „ Телетабиси“ таа ќе сака да ги гледа, ама само за момент. Но, ако им дадете малку повеќе, таа исто би го прифатила. Ова треба да се сфати како едукативна програма. “, го пренесува Корнелија Фолк искуството од Западна Европа и додава дека динамиката на производство квалитетна програма многу често зависи од парите зашто тоа е скапа продукција.

Кај нас, како што оценува Плевнеш, тоа не е случај.

„Во Македонија сведоци сме на еден период во кој што голем број на проекти се врзани на ниво на една пропагандна машинерија која нема никакво значење, а сумите што се издвојуваат за тоа се огромни“

Според последната анализа на Советот за радиодифузија, за телевизискиот пазар во Македонија за 2010 година, од првите 100 најгледани програми, 40 биле филмови и серии, а 35 биле од забавната и музичката програма. Останатите најгледани отпаѓаат на преноси од спортски натпревари и на емисии со информативна содржина.

„Нормално, ова што се случи ги допре чуствата на сите. Не е добра работа. Но, јас не сум виновен, никој не е виновен. Виновниците треба да ги утврдат органите што се занимаваат со таа работа“, ова е еден Албанец од Радишани. Неговиот дуќан беше оштетен и имаше обид да се запали. Но, сепак тој го дели мислењето на повеќето Македонци за петкратното убиство иако ги осудува тие што му нанеле штета.

Неговиот случај не беше дел од извештаите на македонските медиуми. А, еве што вели неговиот сосед за него:

„Ние со човекот сме тука 20 години, како браќа живееме. Албанец е. Немаме никакви проблеми тука во Радишани“.

Осудата кај Албанците иста како и кај Македонците

Овие изјави се дел од новинарски извештај на Алсат Телевизија. Еден од уредниците Исуф Кадриу вели дека од реакциите што ги прибирале може да се каже дека нема Албанец што не ги осудил убиствата.

„Обичните луѓе без исклучок најостро го осудуваат чинот, но, исто така без искулучок бараат да нема шпекулации со мотивите и етничката припадност со можните злобници бидејќи криминалот не познава етникум, вера. Злодело е злодело“, вели Кадриу.

Еден од најкритикуваните за употреба на говор на омраза кон Албанците, Драган Павловиќ Латас, веднаш по петкратното убиство кај Смиљковци напиша една статија, во која меѓу другото пишува „ Никој, ама баш никој, во ваква атмосфера не смее да тврди дека убијците се Албанци. Никој од нас тоа не го знае„

Статијата со смирувачки тонови на авторот кој често иницира тензии ја отсликуваше чувствителноста на ситуацијата, стравот од појава на едно насилство чии последици може да ги почувствуваат сите.

После овој напис сепак, извештаите на медиумите кој ги води Павловиќ но, и повеќето други медиуми на македонски јазик не ги вклучуваат сите страни.

Болка кај сите

Случајот предизвика болка кај сите без разлика на етничката припадност, но случајот уште еднаш покажа колку предрасуди има нашето општество и уште повеќе, колку „виновни„ ги прави оние кои што си поигруваат со овие предрасуди за свои цели и придобивки.

Политичките субјекти како во Македонија, така и највисоките државни инстанци на Косово и Албанија дадоа поддршка и изразија сочуство на семејствата на жртвите во овој страшен инцидент. Тоа сепак не беше доволно за да се избегне отворениот сомнеж кај дел од македонската популација дека “авторите” на убиството се Албанци.

Како треба да реагираат Албанците во овој случај?

Аналитичарот Артан Садику вели дека реакцијата била соодветна.

„Секое поголемо сочувство и гнев ќе влезеше во рамката дека Албанците треба да се амнестираат од тоа што се случи. Мислам дека начинот како реагираа албанските медиуми, јавност и политичките партии беа доста умерени и соодветни за начинот како се третираа случувањата“.

Албанските медиуми „побалансирани„

Садику исто така вели дека албанските реакции не се пренесуваат со целата нивна моќ на другата страна. Токму поради тоа улогата на медиумите се гледа како клучна за настанот да не влијае на зголемување на тензиите и на недовербата.

Исуф Кадриу, уредник на вести од ТВ Алсат, кој работеше за време на тензичните моменти вели дека за јазикот на извештаите се води многу грижа и се посветува внимание на новинарските стандарди.

„Албанските медиуми секогаш биле балансирани при известувањето, за разлика од другите кои не биле, а во некои случаи некои од нив дури и предизвикувале тензии„, вели Кадриу.

Петкратното убиство е тема на речиси секој албански амбиент, приватен или социјален. Настанот поттикнува страв да не се создаде генерализирање поради што се бара да се откиријат убијците и мотивите на убиствата. Исто така, се бара професионалност и брза реакиција од институциите. Изјавите и написите се слични како тие што се појавуваат на македонските медиуми, иако со посебен фокус на албанската страна. Но, сите овие реакции не поминуваат целосно, со целата моќ, кон другата страна.

“Јас не се плашам. Јас се борам со целата држава. Имам сили, не се плашам. Не се плашам од никого, не се плашам ни да умрам. Не се плашам ни некој по пат да ме убие. Нека се обиде, да видиме како ќе излезе“.

Вака зборува 39-годишната Андреа, за која родното Жилче не може да прифати дека сега провокативната црнка со мини здолниште и високи потпетици е некогашниот полицаец Цоци.

Имала свој живот, сопруга, две деца и пријатели се додека не се одлучила и јавно да ја прикаже својата личност и сексуалност како жена. За сопругата и децата тоа било вообичаено бидејќи со години го гледале дома во женска облека.

„Нон-стоп живееја со мене. Јас си ги сакам, тие ме сакаа. Се што посакале во моментот што можело да им се удоволи, им се удоволувало. Јас бев трн во око на околината уште како дете. Порано носев каубојки и им сметаше зашто ги носев, и тоа во лето. Селово ни е многу убаво, само народот, за жал, не го бива“.

Додека снимавме во паркот во Жилче застана автомобил и возачот ни се обрати:

„По ова интервју да отидете кај мајка му и татко му да прашате како живеат“, рече возачот. Андреа на тоа возврати:

„Вие да си заминете, пријава имате пуштено за делото што сте го признале во полиција. И немој да ми се мешаш во животот, гледај си работа„.

Возачот се претстави како Кољо Николовски, претседател на селото.

„Тој треба да си го бара местото каде што ќе биде прифатен„, рече Николовски.

Сакате да се исели од тука?, прашавме.

„Не, не сакам јас да се исели, ама да си го најде местото, да не го иритира народот овде. Тоа е целата работа„.

Имате поплаки од жителите?

„Апсолутно да. Само погледнете го, дали ова личи на нешто?! Село е, ај да е Скопје не се знаеме“ , на став е Николовски.

Циркуска претстава за јавноста

Вакви се реакциите веќе пет години, откако Андреа за прв пат се појавила во женска облека, од кога вели, не престанале навредите, омаложувањата па дури и физичките напади. Неодамна дури била исфрлена од обезбедувањето на тетовската болница, иако отишла на контрола, со упат.

„Тие мене ме фрлија, ме удрија со летва по бубрезите и тројца ме фрлија толку брутално што можев да загинам. По мермерни скали, а јас во штикли. Тоа го снимив, а поретходно им кажав дека ги снимам. Тој случај го пријавив во полиција и тој случај е затаен. Затоа покренав приватно обвинение“

Андреа е на суд за неколку предмети. Речиси секојдневно има работа со полицијата, без работа е, а најтешко и паѓа што повеќе од една година не и е дозволено да ги гледа сопствените деца – девојче од 14 години и момче на возраст од десет.

Коалицијата за заштита на сексуално и маргинализирани групи и дава правна помош. Ирена Цветковиќ од оваа коалиција вели дека проблем е што општеството нема место за трансексуални личности како Андреа, поради што јавно не се појавуваат.

„Излегувањето во јавноста носи одреден ризик, што не секој е подготвен да го прифати. Не дека оние што не излегле во јавност не постојат. Апсолутно постојат! И не дека јавноста мора за секој да знае. Љубопитното око на јавноста просто се претвора во око на љубоптитен гледач на одреден спектакл или циркуска претстава. Меѓутоа, тоа е еден индикатор, кој покажува дека луѓето кои се поразлични, подобро живеат скриено отколку јавно“.

Од пред една година е донесен Закон за антидискримнација, а работи и комисија која ги прима поплаките од луѓето кои сметаат дека се дискриминирани. Од вкупно 60 претставки примени во минатата година, една десетина се однесуваат на сексуална дискриминација.

Висок службеник изгубил работа заради својата сексуална ориентација

Еден високо позициониран службеник од Министерството за надворешни работи (МНР) се обратил до Комисијата откако не бил избран за работна позиција поради неговиот јасно искажана сексуална определба. Раководителот на комисијата, Душко Миновски смета дека законот е на страна на дискриминираните.

„ Таму е нотирано дека не може некое лице да не биде примено доколку јасно ја каже својата сексуална определба. Ние ги третираме тие случаи доколку се охрабрат лицата. Факт е дека е многу тешко и затоа ги храбриме лицата ако имаат таков случај да го пријават. Не можеме да знаеме ако е скриено. Значи забрането е, не може!“

Меѓутоа, во практиката не е така, е ставот на Ирена Цветковиќ, која вели дека државата е така уредена, што реално личностите како Андреа нема каде да се обратат.

„Тие се охрабруваат да доаѓаат единствено во невладините организации, кои што пак, не можат да ја заменат државата. Не можеме да помогнеме – едноставно ни се врзани рацете. Не може да им понудиме работа. Не може да им дадеме социјална помош, лекување. Просто не може една невладина организација или десет или сто да заменат држава. Понекогаш имам чувство дека власта ги чува невладините како алиби и бара невозможна мисија од нив“.

За Андреа не е невозможно живеењето како жена и без егзистенција, но невозможен и е живтот без своите деца. По Велигден ја очекува операција. Не за вистинска трансформација од маж во жена, со операција на промена на полот, туку ќе донира бубрег на 16 годишно девојче.

„Сакам еден бубрег да ми остане за мене, не дај Боже ако затреба за децата, тој бубрег ќе го чувам за нив. Јас ќе го извадам, ќе прекинам да живеам. Тој орган ќе го чувам за моите најмили деца. Ако треба и срцето„, вели Андреа.

Велики Четврток е последен четврток во Велигденскиот пост. За овој ден се сврзани доста обичаи, а некои од нив ги изведува и црквата. Утрото на Велики Четврток во црквата се празнува со мала утринска и редовна литургија како спомен на тајно свето причестување на Тајна вечера. Вечерта се одржува и Големо бдение кога старите жени остануваат да преноќат. Тој ден во црквата се заврзуваат ѕвона и настапува тишина. Така што во црквата наместо ѕвона се огласуваат дрвени “клепала”, а ѕвоната се огласуваат дури на денот на Воскреснување.

Постои обичај на боење јајца рано наутро пред изгрејсонце. Инаку самиот обичај несомнено е многу стар и е познат кај другите народи христијански во Европа, па и пошироко во светот, како кај православните и католиците. За тоа дека обичајот е доста стар сведочат остатоците на обоени лушпи од јајца најдени во некои стари откопани германски гробови, како и во гробовите на Скандинавија и кај Словенците. Многу од боените јајца на некои словенски народи во техниката и орнаментиката доста се совпаѓаат со што укажува на тоа дека потеклото им е заедничко од доба на прасловенска заедница. Обичајот боење јајца е пренесен од култот на мртвите, бидејќи уште многу одамна јајцата се вапцувале во црвена боја во знак на култот на предците со што тој обичај подоцна е пренесен за Велигден. Во тој поглед Христијанството со својата догматика околу Христовото воскреснување и општо воскреснување на мртвите е преземено од паганството таа симболика на боење на јајцата и е сврзана особено за Велигден, најголемиот Христијански празник. Обичајот боење јајца настанал како спомен на збиднувања кога Христос го воделе да го распнат на крст за кој постојат доста легенди. Додека го носеле на крст народот го мавал со камења кои потоа се претворале во јајца. Боеното јајце многу доцна продрело во Христијанскиот култ, бидејќи најстарите вести датираат од XII век, а во западна Европа дури во ХIV век.

Јајцата воопшто имаат големо значење во религијата, митологијата и магијата. Јајцата воопшто се сметаат за симбол на животот. Особено на велигденските јајца им се припишуваат голема магиска моќ, симбол на плодност, симбол на здравје и секако апотропејска моќ. Боење на велигденски јајца имаат доста важна улога во култот на мртвите.

Јајцата ги боеле со природни бои добиени со варењето на одредени растенија, кори од дрва. Ги шарале со туткал, или со восок, а во денешни услови со анилински бои. Првото обено јајце обично црвено се чува за заштита од болест, и заштита на куќата од секакви зла. Второто, третото, четвртото, се закопуваат в земја во бавчите, лозјата за заштита од град и други непогодби. Се подготвуваат велигденски погачи со јајца в средина се прават најразновидни слатки, јадења. Утредента е Велики Петок во народот доста значаен празник во кој е собрана сета тага и бол бидејќи според народната традиција тој ден е распнат Исус Христос.

Самата Христијанска црква го придонесувала симболот на Велики Петок бидејќи в црква тој ден симболично бил прикажан гробот закитен со најубаво цвеќе така што верниците целите два дена доаѓале на поклонување на импровизираниот Христијански гроб. Тој ден била строго забранета секаква работа како во куќата така и во нивата. В петок вечерта в црква се пее опело со кое се одбележува погребувањето на Исус Христос.

Во саботата се довршуваат заостанатите работи околу приготвувањето на јадењето со месење на разни велигденски теста украсени со јајца, се коле јагне или живина за Велигден.

Со празникот Велигден се завршува 40 дневниот Велики пост. Во народот Велигден по Божиќ се смета за најголем христијански празник и се празнува три дена. Велигден е еден од најстари празници и се споменува дури во II век. Велигден секогаш паѓа во недела и тоа во прва по полн месец – пролетна рамнодневница и може да се движи во период од пет недели или 35 дена.

Во одбележувањето на Велигден преовладуваат црковни елементи бидејќи се одбележува во спомен на Христовото страдање – смртно и неговото воскреснување од мртви. Во самата народна традиција на одбележување содржани се елементи сочувани од старата религијска епоха, а се сврзани за култот на природата, т.е. по новото раѓање на природата и многу обреди и обичаи со цел да се обезбеди добро здравје, бериќетна година како и заштита од сите неволји и зли сили кои човекот го опкружуваат во текот на пролетта. Затоа главни елементи се растенијата, зеленилото, водата, оганот, боените јајца како симбол на животот, а неизоставен е и култот на предокот. Самиот празник е ден на радост и општа веселба. Тој ден сите се поздравуваат меѓусебно со “Христос Воскресе” и отпоздравуваат со “Ваистина Воскресе”. На тој ден после полноќта во црквата се одбележува воскреснување на Исус Христос со биење камбана и кружење околу црква.

Обичај е овој ден децата да ги посетуваат куќите и да собираат јајца и пари. Се подготвува богата трпеза, од разни теста, јајца, печено јагне.

Домашните меѓусебно се кршат со јајца, а особена радост е за децата. Оној чие јајце ќе остане здраво, ќе биде успешен во текот на целата година.

Другиот ден на Велигден се посетуваат гробиштата, т.е. народните обичаи се поврзани со култот на мртвите. Се носат боени јајца и месени теста и се раздаваат за душа на покојниот.

Повик за петочна пладневна молитва во џамија во Скопје. Ова е дел од ритуалот на посветените исламски верници. Се чини дека политиката е последно нешто на кое мислат додека влегуваат во храмот. Но, серија случувања во Македонија упатуваат на тоа дека религијата и политиката се тесно поврзани. Оние со кои разговаравме имаат поделени мислења.

„Не, не, верата е сама за себе, нема ништо со политиката и верата значи да ги почитуваш сите, идеите на другите.“

„Да, малку да, но и ние еве овде во џамијава, верниците си разговараме за политичарите коишто не се во ред и дека си ги гледаат своите интереси народот не ги интересира воопшто. Тоа е главно и нема што да се каже повеќе кога се се гледа…“

„Сосема е можно и економската состојба да влијае врз тоа се да биде манипулирано, зашто економската состојба во земјава е катастрофална. Во моментот се е од сиромаштија“

Петок како ден има исто значење и за христијаните.

На другиот дел од градот, група православни верници одат на литургија. По завршувањето, прашавме неколкумина дали чувствуваат мешање на политиката во религијата и обратно.

„Сигурно дека се меша и обратно и верата во политика кај секој народ постои вера, кај секој народ постојат политичари кои ја водат власта, така што сигурно дека се меша“

„Јас не одам многу често во црква, но такво нешто не сум почувствувала“

„Мое мислење е дека кога политиката ќе се замеша во верата најчесто настануваат конфликти, настанува раздор меѓу граѓаните, а тоа не би требало да се случува“

Поистоветување?

Верските заедници се особено интересни за политиката, бидејќи имаат големо влијание врз граѓаните, а со тоа добиваат гласови кога ќе дојдат избори, оценува Јакуп Селимовски поранешен поглавар во Исламската Верска Заедница.

„Има верски заедници кои се поистоветуваат со системот, кои се поистоветуваат со нацијата, кои сметаат дека се еден од столбовите на националната етничка заедница и на тој начин профитираат во однос на денационализацијата. И тие верски заедници процесот го имаат завршено некаде околу 90 проценти, додека кај нас трае 15 отсто, последиците се тие, очигледни се, меѓутоа суштествено е да ја задржиме исламската верска организациона слобода„

Отец Стојко од Црквата Света Богородица во Скопје не се согласува со ова.

„Тоа не смее да се случи. Подвоеноста тоа треба да го гарантира. Не може верски службеници или лидери да бидат во служба на некоја владејачка или опозициска партија во државата“

Во Македонија со години се зборува дека изборот на верските поглавари не поминува без амин на политичарите кои се на власт.

Селимовски признава дека има притисоци.

„Политиката настојувала да изврши свое влијание во изборот на верски лидери и тогаш имаше обиди да се вовлечат некои структури не само политички, кои си земаат за право да мислат дека се моќни и влијателни да ги решаваат проблемите во исламската заедница„

(Не)навивачко однесување

Отец Стојко смета дека е класична злоупотреба на црквата доколку некој пропагира политички ставови во верски објект.

„Како граѓанин секој човек има право на свое мислење, тоа го предвидува демократијата и слободата, но како свештеници во никој случај не смееме навивачки да се однесуваме и да ја злоупотребуваме црквата .“

Аполитичност

Во Уставот се вели дека верските заедници треба да бидат аполитични, но не може да се каже дека влијанието на политика врз верските заедници не постои или не се чувствува секојдневно.

Со ова се занимава и науката.

Универзитетскиот професор и поранешен претседател на Комисијата за односи со верските заедници, Цане Мојаноски, вели дека оваа врска има историски корени во Западна Европа. Тамошните конзервативни партии настанале на традициите на католичката црква. И во современиот контекст, според него, блискоста постои.

„Политичарите имаат потреба од моралниот авторитет на верски лидери во одредени акција. Секогаш кога ќе настанат конфликтни ситуции во определно општество се мобилизираат сите сили. Политиката, исто така ги поттикнува и верските лидери. “

Од друга страна, колкава е блискоста, оценува Мојаноски, може да се види дека верските лидери најчесто се наоѓаат во кругот на моќните политички фигури.

Цане Мојаноски

„ Тие покажуваат особен интерес за дневно политички прашања и често пати може да чуете некои тела кои се изјаснуваат “за” или “против” определена политика или законско решение за кое сметаат дека дел од концептот за грижа за нивните верници“ , вели тој.

„Во нашиот современ контекст Црквата ви е конзервативна структура. Објективно идеолошката матрица на конзервативните партии е поблиска до определени религиски системи и структури, посебно за прашањето на абортусот. По прашањето на националните митови кои се исто така дел од концептот на конзервативните политички идеологии. “, посочува Мојаноски.

Науката нема одговор дали можеби влијанието на религиозните заедници врз верниците е мало, па затоа тие бараат поддршка од политичките структури кои по својата форма се поорганизирани.

Игра со оган

И некои пратеници гледаат врска меѓу политиката и религијата.

Гордан Георгиев од опозициската СДСМ кажува конкретен пример.

„ Црквата не успеа да сфати дека на долг рок овој вид кокетирање кој што краткорочно може да и донесе поени и некои бенефиции е ужасно штетно за македонските религиозни граѓани. “

Сузана Салиу од Демократската Унија за Интеграција (ДУИ) гледа опасност во тоа.

„ Доколку се обидуваме да ја политизираме религијата или нашите длабоки убедувања, мислам дека тогаш Република македонија се обидува да си игра со оган“

Александар Спасеноски од владејачката ВМРО-ДПМНЕ предлага:

„ Прво верниците треба да ги осудат своите верски лидери бидејќи природата на верската работа не е да бидат верските заедници замена за политичките партии. Меѓутоа од друга страна и граѓаните да влијаат на своите политички водачи да се воздржат од интервенции во религијата“

Македонија не е излоран случај. Професорот Мојаноски смета дека на Балканот е особено изразена врската политика- религија како резултат на создавањето нови држави кои имаат потреба од градење на сопствен идентитет.

Врховен верски лидер со врховна политичка моќ

Во Православието и во Исламот, во историјата но и денес, постојат примери на цели системи во кои и водачите на земјите се со верски карактер. Поглаварот на кипарската православна црква Макариос беше претседател на оваа островска држава во два мандати од 1960 до 1977 година. Во Иран по револуцијата во 1979 година исламските закони се доминантни правни акти на државата, а врховниот верски лидер има контрола над политиката, судството, медиумите, надворешната политика.

На една конференција за невладини организации меѓу другото се зборуваше и за подигнување на свеста на граѓаните за меѓуетничките односи и реалноста присутна во Македонија. Оваа средба што се одржа во Охрид беше како и многу други од овој тип организирани изминативе неколку години, на кои присуствуваат претставници од разни етнички групи и невладини организации што ги претставуваат нивните интереси. На дискусиите постои разбирање, но тоа не се рефлектира во општеството.

Затоа пак, неколку инциденти, како тие на навивачите на Европското првенство во ракомет, тепачките во автобуси или училишта, или пак убиството на двајца млади од страна на припадник на Полицијата, влијаат толку што за кратко време меѓуетничките односи се разнишани.

Улогата на НВО

Која беше улогата на невладините организации во изминатиот период? Дали нивните напори немаа успех?

Сретен Коцевски од Институтот за развој на заедницата од Тетово вели дека е многу јасно оти не е доволно само дејствувањето на граѓанските организации. Како и дека постои потреба за една постојана институционална заштита.

“Духот на соживот и меѓусебно разбирање и соработка мора да се вгради и да биде дел од наставните програми на училиштата и институциите чиј составен дел се голем број на луѓе. Тоа треба да биде формален дел од системот”, вели Коцевски.

“Раката” на политиката

Гоце Лубиновски и Шуип Марку од Центарот за одржлив развој во Дебар велат дека политиката е таа што ја намалува улогата на граѓанскиот сектор.

“Тука се меша една рака, една лоша рака што не е дел од невладините организации. Политички партии, можеби партии што сакаат да го задржат рејтингот на партијата, или пак партии што немаат гласови, а сакаат да влезат во политиката па, си поигруваат со овие чувства ”

“Во моментот граѓанскиот сектор е во клештите на политиката. Меѓу опозицијата и власта. Денес е многу тешко да се биде неутрален, бидејќи добиваш удари и од едната и од другата страна и тоа ти создава потешкотии во работата “, велат Лубиновски и Марку.

Неодамнешните етнички тензии поттикнаа и чисто граѓански реакции против зголемувањето на нетолеранцијата. Таков беше и мировниот марш одржан неодамна. Но, набљудувачите велат дека последните случувања покажуваат дека етничките односи треба да бидат под постојана грижа и пред се, институционална реакција кога се случуваат вакви феномени.

Граѓанскиот сектор во нова фаза

Зоран Богдановски е координатор на новите постдипломски студии за развој на граѓанскиот сектор при Универзитетот на Југоисточна Европа, што наскоро ќе бидат отворени. Тој вели дека ако не постоеше граѓанскиот сектор, неодамнешните тензии можеа да преминат во поделикатни ситуации. Сепак, тој вели дека за да биде поефикасен, граѓанскиот сектор треба да премине во една нова фаза и затоа е создадена потреба за развивање на овие студии.

“Оние што ќе ги следат овие студии, ќе се оспособуваат да размислуваат за развој. Како да ги поврзат интересите на општеството, бизнисот и Владата и како да направат позитивни промени во општеството”, вели Богдановски.

Според набљудувачите, освен што покажаа колку кревки се односите меѓу заедниците, инцидентите покажаа и што може да предизвика несоодветната реакција на институциите. И затоа се бара постојано внимание од сите општествени чинители.

Меѓу групата млади луѓе на Медицинскиот факултет во Скопје ја сретнавме Бисера Георѓиевска која лани во септември, преку студентска размена престојувала во Италија. Престојот на клиниката го нарече „драгоцено искуство“.

„Имав ментори коишто ме водеа и едуцираа низ целиот процес. Практицирав работи што тука не би добила прилика да ги направам. Исто така, осознавање нови пријателства, запознавање различни култури зашто живееш со студенти од различни националности. Од друга страна, можеш да видиш друга држава, да прошеташ, да доживееш нови импресии и едноставно да се надградиш животот од секој аспект. Секој што има прилика да оди на размена, му препорачувам да оди“, вели Бисера.

Нејзиниот колега Владимир немал прилика да престојува на странски универзитет. Се пријавил оваа година и се надева да замине на некоја европска клиника. Вели дека основно е студентот да има желба за надградба.

„Волја да научи и да го види светот, да ги земе тие искуства и да ги донесе назад во Македонија и да ги примени не само во својата пракса, туку во својот студентски живот и во студентското работење. На таков начин може да го подобриме квалитетот на студирањето на нашиот факултет“.

Институцијата за престојот, студентот за патот

Околу 80 студенти по медицина преку Интернационалната федерација на медицински студентски организации годинава може да заминат во 80 земји од светот. Студентите аплицираат на конкурс што го распишува Студентскиот сојуз, во соработка со факултетот. Координаторот за студентска размена Бенјамин Камбери објаснува каква е обврската на универзитетот што го прифаќа студентот.

„Како дел од организацијата вклучува сместувањето и целиот тој процес што студентот кога ќе отиде во земјата се’ да биде покриено – сместување, престој во клиниката каде ја држи практиката. Секој студент добива сертификат со кој подоцна, кога ќе се врати во својата земја, му се прифаќа како бонус бодови за Кредит трансфер системот“.

Факултетот преку европската програма Еразмус обезбедил 35 семестри за студентите. Сепак, продеканката за меѓународна размена Даниела Миладинова, посакува тој број да е поголем, поради што се бараат и други начини на студентска мобилност.

„Факултетот контактира со институции што може да ја овозможат таа соработка, односно што може делумно да ја финансираат. Тоа е меѓу другото, Лајонс фондацијата од Австрија, која на студентите по медицина им финансира клиничка пракса во траење од еден месец. Фондацијата ги покрива средствата за престој, а студентите ќе ги покријат патните трошоци. Тоа се мали средства во однос на користа од таа пракса“.

За да може да се одвива студентската размена, потребно е да бидат потпишани договори со странските универзитети. Државниот универзитет „Свети Кирил и Методиј“ во Скопје има договори со 30 светски универзитети. За користење на Еразмус програмата треба да бидат регистрирани во Директортатот за образование во Брисел. Во 2009 година на списокот имало само три македонски универзитети. Годинава се 13, а на неодамна завршениот конкурс од програмата Еразмус се пријавиле 11 универзитети.

Со 335 евра на универзитети во Европа

В.д. директорот на Националната агенција за образовни програми и мобилност Дарко Димитров вели дека на македонските студенти за размена им стојат на располагање близу 600.000 евра.

„Ова претставува 300 мобилности за престој со времетраење од три месеци до една година. Тоа значи 300 студенти би излегле и би посетиле еден семестар или една студиска година надвор од Македонија некаде во европските држави и би се вратиле со стекнати кредити што би им биле признати тука во Македонија и би се стекнале со диплома-додаток, односно со диплома саплемент“.

Грантот за студентот што го доделува Националната агенција е 335 евра месечно, додека странскиот универзитет е должен да обезбеди сместување и студирање на универзитетот. Ова е скромен износ во споредба на пример програмата Еразмус Мундус, каде стипендиите за студирање, магистрирање и докторирање се до 2000 евра месечно.

Сепак и покрај ваквите износи, интересот е слаб, вели Борчо Алексов од Министерството за образование и наука кое е задолжено за оваа програма. На информативните денови имало по одвај десетина студенти или професори. Останува и Цепус мрежата за размена во Централна и Југоисточна Европа, каде Македонија годишно добива по околу 100 размени.

Според Алексов проблем е што дури и кога студентот ќе се врати со сертификат за Кредит-трансфер, на нашите универзитети се уште има професори кои не ги признаваат и бараат повторно полагање. Тој смета дека кај некои структури на универзитетите тешко оди менувањето на свеста за постоење нова реалност, дека треба да се овозможи настава на англиски јазик во прв и втор циклус. Со тоа, наставата ќе може да ја следат и студенти од странство.

Интернационализацијата на универзитетите станува нужност и покрај тоа што Балканот се уште се смета за прилично затворен регион. На цена се студенти и професори со познавање на јазик, комуникација и искуство, што се обезбедува преку размената. Колку Европа полага на мобилност е фактот дека и покрај економската криза, за програмата за образование каде спаѓа и Еразмус, за периодот 2014-2018 се обезбедени 19 милијарди евра.

Регионална слика за европската студентска размена

Хрватска за размена годинава платила милион евра, ние имаме 360 илјади

Од земјите во регионот, белградскиот државен универзитет е прв по размена на студенти. Следат државните универзитети од Загреб, Нови Сад и Сараево. Загрепскиот државен универзитет годинава, само во рамките на програмата Еразмус ќе испрати 600 студенти на студентска размена во странство.

Националната агенција за образование и мобилност на Хрватска за учество во програмата годинава платила над еден милион евра. Догодина ќе треба да плати 1,3 милиони евра.

Македонија учеството на Националната агенција се уште го покрива преку претпристапните фондови на ИПА. Преку овие фондови се обезбедени околу 360.000 евра, колку што е буџетот на Агенцијата, додека средствата за програмите се обезбедуваат преку програмите и проектите на Европската унија. За правилната распределба и трошење на парите, Националната агенција одговара пред Европската комисија. Поради неправилности во работењето, Агенцијата повеќе од една година беше под суспензија од Комисијата. Од почетокот на 2011 година Европската комисија ја тргна суспензијата, откако Агенцијата исполни редица услови што беа побарани од неа.

„ Скандалозно! Во ранец на средношколец од АСУЦ пронајдени плишано мече и наполитанки. “ Оваа порака се најде на Твитер во шпицот на тепачките по градските автобуси и на улиците во Скопје. Некој нашол начин со духовита забелешка да искаже протест за одредени појави и да го сврти вниманието.

Новинарот Жарко Димитриоски е еден од поактивните во ваквата комуникација со одлична бројка од безмалку 2000 следбеници на неговиот Твитер профил. Вели дека оваа заедница на социјалните мрежи нема агенда.

„ Си кажуваат што си мислат. Немаат некоја скриена порака во тоа, не се трудат да променат нешто, да преземат некаква акција, туку се едноставно искрени луѓе кои што она што ќе им дојде на памет, си го кажуваат и притоа сакаат да си се дружат “

Искрениот Жаре деновиве напиша – “Уживајте овој Велигден во Дубаи за само 700 евра!” – јас да имав 700 евра и овде ќе уживав…

К-15 направија бренд со своето исмејување на лошите појави во Македонија користејќи ја телевизијата како медиуми. За шегите на социјалните мрежи Бубо Каров вели дека има поделено мислење оти, според него, нашите граѓани не се доволно технички заокружени.

„ Мислам дека многу пати тоа може да се злоупотреби и да има погрешен ефект. На пример, еден коментар кој е сосема добронамерен, а е духовит да биде погрешно разбран и напротив, наместо да биде разбран како една духовита забелешка, да се појави осветољубива реакција од друга страна“

Хумор против агресија

Општо познато е дека хуморот е здрав во ситуации на напнатост, но треба да се употреби, анализира психологот Ана Чучкова.

„ Неизразувањето позитивната енергија се свртува кон негативна енергија, агресија. Сведоци сме на агресија најмногу кај младите коишто агресијата ја покажуваат на улиците“

Актерот Марјан Георгиевски направи вистински бум со своите епизоди стенд-ап комедија “закачени” на Интернет. Во последно време често настапува во живо по клубови. Вели дека хуморот е силна алатка некои работи да се сменат, ама луѓето не го сфаќаат така.

„ Турбо фолк, секс и политика-тие работи поминуваат само како хумор, другото не го гледаат, не им е интересно. Доаѓаат луѓето зашто тоа им е актуелно, а не затоа што сакаат да слушнат нешто или сакаат нешто да сфатат со тоа што ќе им го пренесам. Го гледаат како еуфорија….леле, дојде па да го видиме во живо! Ништо посебно и затоа ми е многу жал“ вели Марјан и додава дека главна тема на која работи во моментот е состојбата во здравството.

К-15 е повеќе хумористично-сатиричен проект и нема намера нешто да промени зашто во нашата средина тоа не е можно вели Бубо Каров. И дава илустративен пример.

„ Како ја наведнуваш главата, така ти се витка и кичмата. Како ја виткаш кичмата така ти се пупи задникот. Ако почнам да раскажувам понатаму знаете што следува и потоа кога се ќе се заврши ќе падне кубурата. И кога ќе не прашаат зошто ти е кубурата, ќе кажеме за секој случај или за не дај Боже.“

Шегобијци, ама не на своја сметка

Тогаш, дали генерално сме мајтапчиски народ како што сме мислеле или е тоа заблуда? Каров има своја дефиниција.

„ Се работи за тоа да го надитриш односно, да го зезнеш пријателот, непријателот. Ако треба да направиме некоја општа дефиниција, не може да речеме дека сме некој многу духовит народ. Ние знаеме да направиме шега, но не шега на сопствена сметка“

Духовитоста страда зашто нема креативност поради стресно живеење, но и под напливот на ТВ сериите, оценува Чучкова.

„ Не може да ги избегнеме и буквално сме окупирани од нив, кои што не дозволуваат размислување и креативност, туку бегање од секојдневните проблеми и уживање во нечиј туѓ живот “

Колку и да изгледа свежо и надежно и стенд-ап комедијата може да потклекне, скептичен е Георгиевски.

„ Ќе биде доцна по пет години. Сега во каква состојба е стенд-ап комедијата ќе биде хаос. Исто како кај новинарите- поделени личности, политички личности кои функционираат и прават хумор само на една сметка“

Психологот Чучкова има свое објаснување зошто состојбата на духот е таква.

„ Во Македонија владее една социјална депресија за која не гледам волја кај луѓето да ја коментираат и да се борат. Германија преживеа една таква депресија, Америка исто така. Треба да се случи нешто ново, свежо да излезе за да ни даде надеж и мотивација да продолжиме напред“

Додека да се појави новото, секој на свој начин ќе се лекува од колективната депресија. И секако со смеење.

„ Јас најчесто се смеам на глупоста. Тоа значи дека многу често се смеам и ако добро се разбравме, нека ми простат нашиве, ама навистина многу често се смеам. Ако не се разбравме, уште подобро“, вели Бубо Каров.

За една улица, поважно од името е таа да биде функционална и во добра состојба. Ова го посакуваат поголем дел од граѓаните. Но, нејзиното име сепак може да генерира проблеми, па дури и политичка природа.

Професорот од Институтот за социолошки, правни и политички истражувања од Скопје, Петар Атанасов вели дека прашањето за преименувањето на улиците иако би требало да има еден културолошки концепт, тоа добива политички димензии.

“Нормално е да има имиња не само од сите заедници, туку и имиња на личности кои го заслужиле своето место преку нивниот придонес за човештвото, во културата, спортот, во науката. Ако не постојат, тогаш нешто не е во ред со општеството. Но, кога тоа е еден политички проект, тогаш тензиите се неизбежни”, вели професорот Атанасов.

Реакции заради политички поени

По одлучувањето за преименување на улиците и на плоштадите во главниот град, најгласен против оваа иницијатива се покажа најголемата опозициска партија Социјалдемократскиот Сојуз на Македонија (СДСМ). Некои од аргументите на оваа партија имаат историски карактер, но набљудувачи меѓу тие аргументи гледаат и политика.

Како партија на левата провиниенција таа би требало да биде полиберална, но истовремено, во реториката на оваа партија гледаме и еден националистички вокабулар. Така барем посочуваат политички аналитичари во земјата.

Башким Бакиу од Институтот за истражување на политиките и доброто владеење вели дека политичките партии во зависност од нивната улога и политичката ситуација во која се наоѓаат, според потребите, продолжуваат да играат со етничките чувства затоа што нивното избирачко тело е главно моноетничко.

“Се трудат да се покажат како патриоти во негативен националистички аспект, со цел да постигнат успех кај нивниот електорат кој не е мултиетнички, туку обично е моноетнички.”

Политички наместо граѓански одлуки

Во меѓувреме, ова прашање се поврзува со основните ставови за тоа како ние гледаме на Македонија? Често, во начинот на дејствување на политичките субјекти и како последица на ова и на институциите, Македонија се одразува како држава само на Македонците. Во некои случаи само на Албанците, често на овие вторите гледаме напори за рамноправност.

Но, Рубин Земон од Институтот Еуро Балкан, инаку претставник на заедницата на Египјани во Македонија, вели дека често се заборава дека државата е многу повеќе од македонска и од албанска.

“На пример, се знае дека постоел еден Египјанин Селим Ковач кој ги изработил топовските цевки за време на Илинденското востание или дека имало и борци во Втората Светска Војна кои ги дале своите животи за Македонија“ вели Земон.

На градскиот плоштад во Скопје сега има значително голем број нови градби. Сите настојуваат да пренесат одредени пораки, но пред сѐ тие го менуваат и имиџот за Македонија. Разликите во мислењата за овој нов лик се големи, како и во случајот со имињата на улиците, таму каде политиката е вмешана. Но, сите имаат нешто заедничко – тоа што граѓаните најчесто не се прашуваат за одлуките кои се носат во нивно име. Објаснувањето следи после ова и тоа создава судири кои можеби и може да се избегнат.