Се слуша музика од радио станица во кафетерија на Широк Сокак во Битола. Музиката е, велат битолчани, една од главните причини поради која слушаат радио.
„ Заради музиката. Само што има еден проблем што не ми се допаѓа моменталната музика што ја пуштаат на радио. Недостасува блуз, рок радио. “

„ Дали слушам радио? Не слушам. Нема ниту квалитетни радија во Македонија. “

„ Радиото е многу покорисно, има добра музика, а има и вести. Телевизијата има многу програми што не се препорачуваат за сите. “

Жителите во помалите градови ги интересираат локални вести

Радио новинарот Анета Блажевска се согласува дека локалните радија се во криза зашто како што вели, нудат слаба информативна програма.

„ Ако не се локалните телевизии граѓаните од помалите општини буквално ќе бидат осакатени. Затоа што не сакаме да слушнаме што се случува во Скопје, што кажал Премиерот или што кажал претседателот. Не интересира нешто што е од наше опкружување, нешто што не засега. “, вели Блажевска.

Има две страни на приказната, вели Душко Арсовски, новинар кој подолго време ги следи случувањата во медиумите.

„ Новинарите многу повеќе сакаат да работат на телевизија сметајќи дека така ќе станат популарни за кратко време. А, од друга страна проблемот е и економски затоа што најголем дел од маркетиншкиот колач отпаѓа на телевизиите, а за радијата останува малку за да може да се инвестира во квалитетна програма. “, смета Арсовски.

Над 20 проценти од граѓаните се информираат од радио

Според последните истражувања над 20 проценти од граѓаните во Македонија добиваат информации слушајќи радио.

Во Македонија има 81 радио или во просек по едно радио на 25 илјади жители. Оние што уживаат да работат во радио станица велат дека на овој медиум се нуди музика, информации, едукација во етерот.

„ Тоа е магијата на радиото која не може да ја замени ниту телевизијата, ниту Интернетот, ниту пак кој било друг медиум. “

Туна e пејачка од Скопје која во последно време кариерата ја гради во Косово и во Албанија. Таа е дел на жирито на познатото телевизиско шоу Икс Фактор Албанија. Слично како Туна и многу други професионалци од различни професии, инаку Албанци од Македонија, ги фокусираат нивните активноси во Приштина и во Тирана.

Слична е ситуација и кај медиумите. Повеќе личности, интелектуалци, аналитичари се присутни во медиумите кои се емитуваат на регионално ниво и кои се занимаваат и дебатираат за општествените феномени на Албанците.

Ова е таков вид емисија на една од телевизиите во Тирана, во која се поканети се и аналитичари од Македонија.

Артан Садику, еден од младите коментатори, во еден негов текст отворено ги критикуваше навредувачките навивања и на албанските и на македонските навивачи кажани на спортските терени. Според Садику, освен јазичната бариера, македонската јавност има потешкотии да ја следи дебатата на албанските аналитичари и интелектуалци на разни регионални теми бидејќи тие се организираат од медиуми кои се надвор од Македонија. Тоа како што вели тој, е нешто што е загрижувачко за кохезијата во земјата.

„Имајќи го предвид супер брзиот развој на албанските медиуми, пред се во Албанија, на Албанците од Македонија им се даде можност да се вклучат во овој медиумски свет. Претходно немале рамноправен пристап да бидат дел од медиумскиот свет во Македонија. Затоа, денес тоа што преставува тема за Албанците, било тоа да е културна, спортска или политичка, таа е целосно различна од тоа што е важно за Македонците. Овие два медиумски света воопшто не комуницираат, и ова е еден од проблемите кој треба да се третира„ коментира Садику.

Тој во еден негов текст напиша „За да си изградиме јасен антинационалистички дискурс мораме длабоко и сериозно да си расчистиме со сопствениот шупак“.

Албанското знаме како визит-картичка за политичка кариера?

Леарт Кола е автор кој често пишува и зборува против национализмот. Тој е политички активист. Неговите текстови се објавуваат во Тирана, Приштина и во Скопје. Во еден негов текст тој пишува за употребата на националното албанско знаме како визит-картичка за политичка кариера наспроти реалните проблеми на луѓето, како сиромаштијата и животниот стандард.

Тој објаснува дека во медиумите кои се следат од Албанците во регионот, меѓу аналитичари или личности кои што имаат влијание има такви кои слободно зборуваат против нацинализмот.

„Кај албанската елита, посебно кај дел меѓу анлитичарите има негативен пристап за националистичките феномени. Овој став има позитвна страна бидејќи не дозволува раст на национализмот кој пак, утре, задутре може да прерасне во фашистички феномен“, смета Кола.

Критиката на албанските автори за власта и албанските феномени во регионот е многу посурова од тоа што се случува во Македонија. Ова го велат неколку набљудувачи кои ги следат медиумите на албански и македонски јазик. Но, според Леарт Кола оваа констатција сепак не значи дека медиумите во Тирана се идеални, иако нема притисоци или јавни осуди од власта ако се осудуваат националистички феномени, како што е примерот со Македонија.

„Не постои идејата за притисок ако го браниш или осудуваш национализмот. Притисок во Албанија може да имаш ако зборуваш за корупција и ако ги “загрозуваш” политичарите и тоа по џебот„ вели Леарт Кола.

Но и ако се смета дека има друга слика за албанскиот медиумски простор, од таа што ја знае македоснката јавност, соговорниците на Диверсити Медиа, сметаат дека македонската јавност нема пристап до овие дебати.

Институциите (не)јасно против национализмот

Бранко Героски е еден од тие автори кој бараше реакции и од албанските интелектуалци за феномени во албанското општество. Тој признава дека не може да ги следи дебатите на Албанците и како уредник на медиум вели дека треба да има поголома отвореност за немакедонските ставови.

„Да ги отвориме нашите медиуми за присуство и за дебата на луѓето од другите етнички заедници. Исто така, отворен сум да ги слушнеме, објавиме и прераскажеме ставовите на албанските интелектуалци на оваа тема“ вели Героски.

Но, неколку албански набљудувачи сметаат дека треба поголем напор од само добрата волја кај неколку медиумски личности. Тие се загрижени за новиот бран на национализам велејќи дека освен како медиумски проблем, каде нема претставување на ставовите од сите страни, фокусот треба да биде кај институциите, дали има нивна реакција. Од друга страна, тие треба да се перцепираат како заеднички, и кога има настани кои можат да предизвикуваат тензии, треба да реагираат брзо.

Неприфатливо е велат тие, челници на институциите кои треба да се пример, да не ги осудуваат инцидентите, а уште полошо се прават дека не ги виделе или слушнале, како што за навреднувачките повици од страна на македонските навивачи за време на европското првенство во ракомет изјавија и Премиерот Никола Груевски и вице-премиерот Муса Џафери. И двајцата челници на битни институции, наместо први да ги осудат нациналитичките скандирања и двајцата решија да ја надминат ситуацијата со млаки изјави што според набљудувачите е неприфатливо!

Видео за македонската ракометна бајка од почетокот на првенството во Србија до спектакуларниот пречек во Скопје.

Бајката продолжува…

Во Македонија изгубени во преводот

Низ медиумите со години се појавуваат сведоштва на граѓани за лоши услуги по различни шалтери низ Македонија. Ако ова е проблем за нив, што останува кога странец ќе треба да минува институционални лавиринти за да обезбеди, на пример, документи за престој.

Невладиниот сектор дава препораки што и каде треба да се корегира. Од ресорните министерства пак, најавуваат дека состојбата ќе се подобри.

Безброј шалтери за еден документ

Дваесет и пет години откако Стинг го лансираше хитот Englishman in New York, неколку стиха се речиси идеални да се опише како странците се чувствуваат кога треба да почнат живот во Македонија.

Во рок од три дена треба да пријават престој. Постојат серија законски процедури, папки документи, кои важат и се потребни и во други држави за да се регулира престој и да се добие некаков статус.

„ Не, нема никој кој може да застане за нашите права, да ти објасни и да те упати. Одиш од врата на врата, тропаш на вратата, те враќаат назад. Од граница си дозволуваат да те вратат и после велат- па нормално е тоа. Од каде јас да знам како се прави тоа?“

Кристина е од Србија, мажена во Македонија веќе осум години. Објаснува низ што минала првите пет години колку што се потребни за да добие дозвола за постојан престој. Со таа дозвола Кристина ги има сите права како и останатите граѓани на земјава. Тогаш по неколкупати одела во родната земја, зашто постојано од различни министерства и барале различни и нови документи. Сега заработува од правење накит.

„ Јас имам работено, ама на црно. Работев во чорапара, во фабрика…“

Људмила е Украинка и е македонска снаа. Објаснува дека како странец морала да се снајде за работа зашто немала дозвола за тоа. Од минатата година има постојана работа.

Полесна процедура ако странците знаат што сакаат

Во Министерството за труд и социјална политика објаснуваат дека често пати странците не знаат што бараат во случај за работно ангажирање. Една од причините е што Законот што ја регулира оваа област разликува три категории- вработување, работа и самовработување. Вака објаснува Дејан Ивковски, раководител на секторот за азил.

„ Доколку имаат јасна слика што точно сакаат во Република Македонија, мислам дека и самите во значителна мера ќе си ја олеснат процедурата и постапките за добивање на соодветниот тип на дозвола за работа, соодветниот тип на дозвола за престој и така натаму. “ и додава:

„ Во Законот за вработување, како и во Законот за странци соодветниот тип на барање на задната страна ги пропишува сите документи коишто треба да ги поднесе, така што не верувам дека некој некаде може да му рече дека на странецот му е потребен дополнителен документ. “

Проблемите на странците во Македонија една година ги истражува Невладината коалиција на младински организации “ Сега“ . Кои се податоците до кои е дојдено, ја прашавме Ана Жежоска, која е одговорна за проектот.

„Најпрво, странците кога влегуваат во Македонија се соочуваат со јазичната бариера. Потоа, немаат информации во кое министерство и во која институција треба да се обратат за да може да го регулираат својот престој. Понатаму, кои документи им се потребни, како им се регулира нивното здравствено осигурување во Македонија, признавањето на образованието, вработување во Македонија “, посочува Жежоска.

Интернет страници без англиски верзии

Кристина и Људмила имаат свои доживувања заради непознавањето на македонскиот јазик. Со луѓето на улица.

„ Зошто не зборувате македонски? Колку сте овде? Една и пол година и ми викаат дека вие со тоа што не зборувате нас не не почитувате. Реков, луѓе не можам јас тоа наеднаш…“вели Кристина.

Или со сопствените деца.

„ Украински не сакам да и зборувам зашто живееме овде, а македонски не разбирав и можеби заради тоа детето подоцна ми прозборе“, се потсетува Људмила.

Како во Комерцијална Банка се справуваат со јазичната бариера на своите шалтери?

„ Познавањето на странски јазици е еден од критериумите кои се земаат во предвид при вработување на кадри, а исто така во зависност од потребите се организираат и курсеви по странски јазици за вработените, велат во банката.

Единствено место каде што на странски јазик има информаци корисни за странците е Интернет страницата „ Инвестирајте во Македонија“ која е наменска за оние што имаат намера овде да почнат бизнис. Другите министерства со кои странците мора да дојдат во контакт, немаат англиски верзии на своите Интернет страници.

Обука за домашните како треба со странците

Дејан Ивковски најавува олеснет пристап на поинаков начин.

„ За оваа година е планирана еден вид на обука за персоналот којшто работи во македонските дипломатско-конзуларни претставништва (ДКП) во странство каде што ќе се направи една листа на институции, министерства, органи каде што нашите службеници во овие ДКП-а можат да добијат извор на информации. “

Тоа што досега требаше да го направи државата, го сторија од Коалицијата „Сега“. Изработија летоци со сите потребни информации. Ова е дел од проект кој од лани се спроведува во уште шест европски држави. Резултатите покажуваат дека Македонија не е единствена во која странците се чувствуваат како „Англичани во Њујорк“ . Според Ана Жежоска случни искуства има и во Франција, Италија, Грција и во Бугарија.

„ Клучните препораки се назначени во пет полиња и тоа, подобрување на интеркултурниот дијалог, административните процедури, пазарот на труд, политичкото учество и домувањето. “

Според последните статистички податоци, во 2010 во Македонија се доселиле 1356 луѓе, најголем дел од европските држави. Половина од нив живеат во Скопје.

Имигрантите во Македонија најчесто доаѓаат по основ на брак со македонски граѓанин. Но, овде ги носи бизнисот- ако се поканети како експерти, ако основаат фирма или ако странска фирма ги испраќа на работа во земјава.

Ги прашавме младите – Kако сакаат да читаат книга? Во печатени изданија или дигитални, на мониторот на компјутерот.

„Материјално, повеќе ми го одмара мозокот“.

“Тоа ми е релаксирање, да избегам од тоа што секојдневно треба да го учам за колоквиуми или испити“.

„Потешко сфаќам од компјутер, потешко ми е, а и имам проблеми со очите“.

„На компјутер сум, на Интернет, а книги не читам”

Прераскажани и во скратена верзија. Вака младите, според Слободанка Јовановиќ, библиотекар во библиотеката “Браќа Миладиновци” во Скопје, ги наоѓаат лектирите, само со неколку клика на Интернет.

„Преку Интернет децата си ги наоѓаат скратените верзии на лектирите, Раскажани. И во тој случај, немаат потреба да читаат цела книга. Немаат потреба времето да го трошат да читаат една голема книга. За жал, тоа влијае на нивниот речник“, вели Јовановиќ.

И предности и маани

Гордана Андреева во истата библиотека работи на дигитализација на книгите.

„Секој на Гугл може да напише што сака. И јас можам да напишам дека јас доаѓам од Марс, меѓутоа тоа не значи дека е релевантно што јас доаѓам од Марс. Тоа е начин да се дојде до информации и тие го користат. Си има своја вредност, во секој случај“, смета таа.

За Ирина Шумадиева, програмски асистент во невладината организација Метаморфозис читањето на монитор е практично и брзо, за снаодливите евтино, но, и доста бавно. Сепак, смета дека многу млади сакаат омилените романчиња да си ги читаат на плажа или на некое за нив, удобно место.

„Ако читате од хартиени книги во магеријални форма, може да ги подвлечете потребните или омилените места . Истото можете да го направите и електронски. Значи, алатките горе-долу се исти, меѓутоа, начинот на кој го прифаќа окото од печатена книга и книга која се чита електронски , не е ист“, заклучува Шумадиева.

Во печатена или електронска форма, убаво е кога некој чита книги.

Предхристијанско празнување и традиција

Богојавление бил празник на многубожниот бог давател Дајбог кој ги исполнувал желбите на луѓето кои му се обраќале при отворањето на небото. Имено, според верувањето, ноќта спроти празникот точно на полноќ, на глуво доба, се отворало небото и на сите што будни ќе го дочекале тој час Бог им ги исполнувал желбите. Според едно предание од Охрид што го забележал Кузман Шапкарев некој човек што овој миг го гледал низ прозорецот сакајќи да има еден осмак пари по погрешка рекол: „Дај ми Господи, еден осмак глава“. И за чудо на часот главата му пораснала колку еден осмак, та не можел да си ја тргнит назат од пенџерата и му останала надвор од пенџерата, а тој како закоан на неа”. Тој час како што се верува и водите престанувале да течат за миг и биле многу лековити. Од таа вода да се налеело можело да се лекуваат разни болести. Ако пак не се налеела во тој миг водата можела таква да се напрви откако ќе се освети (покрсти) по специјален обред што го изведува свештеникот.

Христијанскo празнување и традиција

Водици се празнува два дена. Првиот ден 19-ти јануари, освен Богојавление и Водици уште се вика и Војордање и Машки Водици, а вториот ден 20-ти јануари, Собир на Свети Јован Крстител уште се вика и Женски Водици. Како што забележал Кузман Шапкарев во минатото во Скопје бил познат обичајот капење на младоженците. Првиот ден од празникот ги бањале зетовците и машките деца првенци, а вториот ден невестите и женските деца, исто така, првенци. Овој обичај се изведувал на тој начин што ги носеле на реката Вардар, а таму попот по специјален обред ги попрскувал со пејана (светена) вода. Познато е дека на првиот ден од празникот по коледица одат само мажите, а вториот ден само жените.
Денес традиционално, во Македонија во речиси сите населени места, свештениците го фрлаат ритуалниот крст во некоја поголема вода – река, езеро или базен, а луѓето скокаат во водата и се обидуваат да го фатат крстот. Се смета дека на тој ден сите води се крстени и исто така оној што ќе го најде крстот ќе биде среќен во следната година.
Овој ритуал го симболизира влегуањето на Христос во реката Јордан.
Во библиската Палестина, на реката Јордан, се слушал гласот на пророкот Св. Јован Крстител, кој ги повикувал луѓето да се покајат за своите гревови и да примат крштение. Ги крштевал луѓето од Ерусалим и од цела Јудеја. И Господ Исус Христос доаѓа при Јована на јорданските води. Тој ја позна величината на Христовата божествена природа и затоа зборува: “Еве го Јагнето Божјо, Кое ги зеде гревовите на светот врз Себе!”. Тој го крштева Христа во р. Јордан.
Со тоа Христос го потопи прародителскиот грев и гревовите на сите луѓе од постоењето на светот. Штом се крстил, излегол од реката, му се отвориле Небесата и Духот Божји во телесен вид како гулаб се спуштил над Него. Глас од Небесата говорел: “Овој е Мојот возљубен Син, Кој е по Мојата волја! “Гласот на Отецот е упатен кон Неговиот Син, но поради Него ги повикува сите луѓе од светот да станат синови и ќерки Божји.

За соодветни информации треба и време и пари

Тешко дека некој во Македонија ќе дознаеше за луксузниот стан на Менхетен што го купил извесен д-р Срѓан Керим ако не беше транспарентноста на порталот на градот Њујорк. Во Одделот за финансии јавно може да се видат купопродажбите на станови, каде прецизно е наведена квадратурата, од кого е купен, колку е платено, па дури и како е купено – дали во готово, преку кредит со залог, лично или со посредник.

Така, за споменатиот стан, кој е купен преку агент, може да се најде нотарски завереното овластување за купопродажбата. Ако бил купен со залог, односно со кредит, на Интернет може точно да се види од каде и колку пари се позајмени. При пребарување на неколку типични македонски презимиња како Николовски или Петровски, се наоѓаат неколку склучени договори за имоти главно во помалку атрактивните квартови од Менхетен како Бронкс или Квинс, купени главно преку кредит или со хипотека.

Но, така е тоа во градот Њујорк. Во Македонија информациите за одреден имот, чинат време и речиси секогаш пари. Во македонската Агенција за катастар на недвижности, имотите се видливи на модерните топографски карти достапни на интернет во 2D и 3D технологија. Од таму се лоцира имотот обележан со број. Со кликнување на бројот, се дознава сопственикот на имотот.

Електронски, ама и шалтерски

Портпаролката на Агенцијата, Валентина Христова – Стефановска вели дека на тој начин преку електонската страница на Катастарот се овозможува лесен пристап до податоците.

„ Овој портал претставува географско-информатички систем со податоци од Агенцијата за катастар на недвижности, која дава увид и можност за пребарување во графичката база на податоци по број на парцела. Или преку пребарување на графичките податоци да се дојде до бројот на парцелата или бројот на имотниот лист“, објаснува таа.

Односно, за да се дознае името на сопственикот претходно треба да се знае бројот на имотниот лист или бројот на парцелата. И тоа е главно се’ што може да се направи од домашниот компјутер. Но, за да се дознае дали парцелата е под хипотека или да се види кој се го поседувал, Христова – Стефановска вели дека треба да се дојде на шалтер.

„Листот Г засега не е видлив во електронска форма. Видлив е само за големите корисници, како што се банките, нотарите, кои склучуваат договор со Агенцијата за пребарување„ посочува Христова-Стефановска.

Така, во ценовникот на републичкиот катастар пишува дека 100 пребарувања чинат 50 денари. Институцијата наплаќа 400 денари доколку се бара да се види на пример, кој се го поседувал станот.

Општини “он-лајн”

Сашо Орданоски од Транспарентност Македонија вели дека барањата и сличните процедури им забавило многу истражувања, како на пример, тоа последното за финансирање на кампањите на политичките партии.

„ Во Македонија голем дел од тие податоци се бесплатни, но за некои треба да се плати. Ако сакате да направите некакво поголемо истражување, тогаш ви требаат и сериозни средства за тоа. Мојот впечаток е дека и покрај тоа што имаме обичај, малку и заради пропаганда на Владата да кажеме дека сме електронско општество, каде податоците се достапни, тоа во суштина не е така“, смета Ордановски.

Во Катастарот е само делумно завршена работа со имотите. Всушност, зделката не може да се заврши без општините, каде се евидентира данокот на имот. За заинтересираните граѓани, податокот за платен данок не е видлив на Интернет.

Некои македонски општини како Велес на пример , даночните решенија ги доставуваат со шифра, со која секој обврзник може да влезе на сајтот на општината и да го провери своето задолжување. Во општината Прилеп, која важи за една од информатички понапредните, овој систем допрва ќе се воведува. Барем така најавува претставникот од општината Давор Глигороски.

„Тоа е за следна фаза. Сега засега го немаме по електронски пат, но се трудиме, над 90% тие барања на писмено. Кога сакаат да склучат некоја купопродажба нормално е да биде платен данокот како од страна на купувачот, така и од страна на продавачот. Ние веднаш реагираме и веднаш издаваме потврда дали има или нема платено данок“, посочува Глигороски.

Општина Прилеп ја презеде надлежноста од државата сама да продава градежно земјиште. На Интернет сега може само да се видат огласите за лицитации и изводот од урбанистичкиот план, но во иднина граѓаните ќе ги очекуваат и електронски детали.

„Граѓанинот пред се’“ е девизата на актуелната власт, која управува со околу 90 отсто од општините. Па во таа смисла, какви се намерите на власта да им овозможи слободен пристап до податоците кои ги поседуваат институциите, што е светски тренд?

(Не)транспарентност на податоци

Миша Поповиќ од организацијата “Слободен софтвер” укажува дека понекогаш не може да се отвори некој документ поради користењето на одреден софтвер. Друг проблем е што институциите објавуваат податоци, како што вели „ нечитливи за машините“ , кои потоа ќе може да ги споредуваат или анализираат.

„Едно е прашањето колку една власт е транспарентна, а друго е прашањето колку тие податоци им ги обезбедува на други лица во формат во кој што таа транспарентност може подобро да се анализира. Меѓутоа, не е тоа само прашање на транспарентност. Тоа се најосновни податоци, како статистичките, кои ги објавуваат во една сурова форма. А, тие податоци потоа ги гледаме проекти како “Гет мајндер” подржан од Гугл, каде можете да ги видите светските статистички трендови. Тие податоци се обезбедуваат се’ повеќе и повеќе директно од власта“ вели Поповиќ.

Според Орданоски од Транспарентност пак, последните години тоа води во видлива нетранспарентност на власта:

„Вие не може да дојдете до најобични податоци, како што е на пример колку чини „Скопје 2014“ . Треба да бидете финансиски експерт, па да шпекулирате и на крај сепак пак неточно да заклучите. Во суштина, на крајот тоа се сведува на тоа дека државата е таа која може преку даночната управа, МВР и другите контролни механизми да утврди што навистина се случува“.

Македонија, преку информатичкото општество, создава генерации кои ќе очекуваат од својот компјутер да добијат документ, да направат увид или да го добијат податокот што им треба. За нив информатичкото општество е повеќе од „Пријави дупка“на Интернет.

Колку за споредба

Загрепчани електронски проверуваат потрошена вода и избирачки список

На Интернет порталот на градот Загреб освен што секој граѓанин може да си ги провери комуналните сметки, да направи увид во потрошувачката на вода, платениот данок, може да провери и кои станови се со уредна правна документација. Да се провери сопственоста на одреден имот по имотен лист, адреса или име и презиме, потоа становите под ќирија, нивната правна основа, односно сопственоста. Тука се и топографските карти, по пример на македонскиот Катастар. На порталот се гледа успехот на учениците, е-образование, потоа може да се пристапи до матичните служби за лични документи, па дури е ставен и избирачкиот список.

Топ реформатор или на врвот по мизерија?

Дали Македонија е меѓу најпосакуваните туристички дестинации за Европејци или е на врвот држави според индексот на мизерија? Топ реформатор е или е лидер според бројот на невработени? Овие информации од разноразни истражувања и анализи се помалку збунувачки отколку кога политичар ќе најави подобар живот идната година, а, за обичниот граѓанин во реалноста се останува исто.

Според примерот на парното греење во Скопје, дури и полошо. По двојното поскапување, Топлификација направила порамнување на долговите, па затоа некои корисници за декември лани, добија сметки повисоки за 50 проценти.

„ Декемвриската ни е повисока од ноемвриската. “

„ Двојно од минатиот месец“

„ Ние го исклучивме парното затоа што цените се големи и не гледаме ефект од онаа летна сезона за која плаќаме баснословни суми, а не го добиваме потребното греење. “

Ова не беше проекција на Владата за минатата година. И тешко се вклопува во проектираната инфлација од три проценти, која на крајот на годината, според Државниот завод за статистика стана безмалку четири отсто.

Економски раст се најавуваше со директните странски инвестиции кои по дефиниција носат нови работни места. Во својата економска програма Владата проектираше 300-400 милиони евра. По летните одмори министерот за финансии Зоран Ставрески изјави дека до крајот на годината ќе влезат инвестиции “тешки” 300 милиони евра. Во втората половина од годината дури е забележан пад на инвестициите. Според податоци од Народната банка на Македонија заклучно со септември лани, во земјава се инвестирани 182 милиони евра. Меѓу нив и втората фабрика на “Џонсон Контролс” во Македонија, во штипската индустриска зона.

„ Кога некоја компанија одлучува да инвестира по втор пат во истата земја, тоа значи дека е задоволна од првата инвестиција. Оваа фабрика освен што ќе отвори нови работни места, ќе значи подобрување на состојбата на граѓаните во регионот каде што ќе биде стационирана. “ оцени тогаш премиерот Никола Груевски.

Потфрлувањето во вторите шест месеци од 2011 Груевски го објасни со ефекти од должничката криза во Европа. Во ваков период, Србија на пример, која е лидер во регионот привлекла над една милијарда евра странски капитал.

Во лов по инвестиции, лани Македонија продолжи да се промовира како реформатор во административните процедури. Власта континуирано се залагаше и за реформа на јавната адинистрацијата која е жестоко критикувана како од домашните, така и од странските компании.

Во 2011 беше промовиран ИСО стандард за квалитет. На некои шалтери беа поставени уреди со кои граѓаните оценуваа колку се услужни службениците. Ресорниот министер Иво Ивановски пред камерите анкетираше граѓани колку се задоволни од услугите.

Бачев – администрацијата во невидена хипокризија

Иако критикувана дека е преобемна, администрација продолжи да расте.

Според податоците на невладината организација Македонски Центар за Европско Образование добиени од 89 државни институции и од вкупно 136 органи, од јануари 2010 до март лани месечно биле вработувани по 140 лица – и сите тие воделе како привремени.

Но, вкупниот број на административци остана непознат. Министерството за информатичко општество и администрација се обврза дека тој податок ќе го објави лани, но регистарот на службеници најверојатно ќе биде готов напролет годинава. Јавната администрација, се чини, не избега од имиџот на партизираната зона.

Коалицискиот партнер на власта Јанко Бачев, лидер на Народното движење на Македонија непосредно откако беше усвоена стратегијата за реформа на администрацијата излезе со критика:

„ И понатаму останува нечепната одредбата во Законот за државните службеници, која им овозможува на министрите и директорите да вршат вработување по субјективно наоѓање. Ова е невидена хипокризија. Велиме дека сакаме европска администрација, а функционерите немаат обврска да ги вработуваат најстручните и најкомпетентните кандидати. “

Ремонт на администрацијата е една од обврските од европската агенда на Македонија. Државните лидери лани очекуваа и од Европската комисија добија потврда на препораката за почеток на преговорите за членство во Унијата. Властите во Скопје ова го оценија како потврда за успешните реформи. Но, откако еврокомесарот за проширување Штефан Фуле упати критика за слободата на говорот во Македонија, доброто расположение се претвори во револт.

“Стратегијата на пренагласување на определени забелешки во однос на судството и на јавната администрација во рамки на наводниот проблем со слободата на изразување и тоа во услови кога три години спроведуваме суштински реформи, нема да помогне во обезбедување притисок за решение за името “

Поминаа избори, ќе “дојдат” ваучери за иновации и народни кујни

По оптимизмот и кампањата со писма до европските лидери за поддршка на македонските евроинтеграции, премиерот Груевски во неговото последно интервју најави можност Македонија годинава да ја изгуби препораката за почеток на преговорите за влез во ЕУ. Ова го објасни со незаинтересираност на државите членки за проширувањето оти, според него, тие биле преокупирани со сопствените проблеми.

Во контекст на проблемот со Грција за името Брисел го стави и проектот „ Скопје 2014“ богат со антички елементи. Овој проект лани се реализираше со превидената динамика. Влијателниот Интернет магазин ЕУ Обзервер напиша: „ Планираното поставување на споменикот на Александар Македонски во центарот на Скопје ќе го усложни решението на спорот за името со Грција. И во 2011-та нема да се дојде до решение“.

Иако не беше планирано, македонската јавност лани беше преокупирана со предвремени парламентарни избори. Половина година порано Груевски порача дека со ривалот Бранко Црвенковски ќе се видат на мегдан во 2012.

„ Ние од ВМРО имаме интерес овој човек да биде нашиот политички противник“, велеше премиерот.

Избори се случија, а се исполни и очекувањето на Груевски – Црвенковски да го води СДСМ на изборите од кои излезе како поразен.

Во владината програма за 2012 нема нови избори но, има серија проекти чија реализација ќе се оценува за една година. Ако се држи до ветувањата, овој месец пензионерите кои што имаат пензии под просекот ќе добијат бесплатно болничко лекување. Треба да се укинат царините за опрема за скијање, пинг-понг, тенис.

Или на пример, фирмите ќе можат да добијат ваучери од 5000 евра за иновации. Годинава, меѓу другото, треба да почне изградба на националниот гасоводен систем, земјоделците да добијат 130 милиони евра субвенции, да се отворат три нови народни кујни, проекти што можеби ќе го испровоцираат лондонски „Економист“ в година да ја симне Македонија од тронот на индексот на мизерија.

На промоцијата на Портата Македонија премиерот Никола Груевски одржа говор. Објектот многу наликува на Триумфалната капија во Париз. На неа има 32 релјефи на кои се изработени, како што се објаснува, историски моменти на кои Македонија се прикажува со граници поголеми од актуелните.

Правото препозна противуставност, уметноста не познава закони

Портата чини 4.4 милиони евра. Таа е дел од проектот „Скопје 2014“ и се изгради со пари од државниот буџет. Една од пораките “вградена”во Портата е проблематична и со законите. Вака вели Осман Кадриу, професор по уставно право. Според него, Македонија еднаш го промени Уставот бидејќи спомнуваше територии надвор од актуелните гранци.

„Делото доаѓа од државата, бидејќи државата го овозможи. Цел тој проект се прави со дозвола на државата. Ни еден архитект, ниту градежна компанија која ги гради овие објекти не ќе можеа да направат ништо ако зад нив не застанеа државните институции. И поради тоа, симболите кои се манифестираат на Порта Македонија кршат два амандмани на Уставот„ вели Осман Кадриу.

Оттука, дали може уметничко дело да има законски последици?

Уметниците се спротивставуваат на вакво нешто. Според нив, уметноста преставува начин на изразување која ако се ограничи, како што имало случаи во минатото, тогаш тоа ќе се смета за ограничување на слободата на изразување и на размислување.

За Сликарот Милош Коџоман, уметникот и уметноста не може да се гледаат од призмата на законите, особено ако не понижуваат или не повикуваат на криминал. Но, секако дека уметничките дела предизвикуваат реакции.

“Може да се каже дека таа слобода во уметничкото творештво не би требало да потпаѓа под некои законски нормативи и се препоставува дека уметничкото дело треба да има апсолутна слобода во изразувањето. Меѓутоа, понекогаш знае да и посмета на владејачките структури и тие да бидат прогласени за непожелни„ вели Коџоман.

Делото не зрачи со слобода на уметникот

Но, во случајот Порта Македонија имаме ситуација каде уметноста се обожува од власта. Дури дел од нашите соговорници сметаа дека делото е направена по однапред предвиден вкус и критериуми. Делото е “спонзорирано„ од државата. Тоа може да се види и во обраќањето на премиерот на официјалното отворање на Портата.

Токму поради тие факти, Лулзим Хазири, новинар и поет го поставува прашањето колку се работи за дело со вистински уметнички вредности, надвор од пораките кои според него, се диктирани да бидат патриотски. За нешто што уметникот не го оставило слободен во неговата креативност.

„Во историјата познати се дела на уметници во Италија, Франција кои биле спонзоризирани од државите, но тие се издигнувале над тоа спонзорство и над тоа што се барало од нив. Со нивната уметничка работа тие ги надминале адресираните барања за нивната уметност , како Систинската капела и други скулптури и го оставиле белегот на уметникот“, вели Хазири.

Одговорност кај нарачетелите

Правните дилеми поради пораките на Порта Македонија каде има проблематични мапи кои ја покажуваат Македонија со територии на денешна Грција, Бугарија и Албанија доаѓаат бидејќи државата плаќа и ги нарачува овие дела.

Сашо Кокаланов, новинар и драматург вели дека во некои случаи самиот Премиер, Никола Груевски има дадено одредени решенија за некои градби. И тој ја оспорува уметноста во овие дела и колку тие можат да се третираат како такви? За политичките реакции, тој одговорноста ја гледа кај нарачателите на делото.

„Многу е тешко да се одреди каде завршува уметноста и почнува политиката и обратно. Со прашањето дали одреден споменик, капија или зграда е убава или не, завршува дискусијата во делот на уметноста. Понатаму сите прашања што ќе се дискутириаат веќе не се во доменот на уметноста и не треба уметноста да ја мешаме во тие теми. Уметник со свое дело не може да прекрши Устав, но нарачателот на делото може. Правниците треба да ги анализираат тие аспекти“, вели Кокаланов.

Забранета претстава, предизвикувачка книга, провокативен графит

Уметниците и сите тие кои ја поддржуваат слободата на изразување се согласуваат дека ако се почитува слободниот збор, во овој случај преку уметност, уметничките дела не би требало да имаат проблеми со законите. Иако во историјата имало случаи кога книги, претстави, филмови биле забранети поради пораките што ги испраќале. И во Македонија имало такви случи во последните години, кога се забрани театарска престава, книга која предизвика реакција или кога пред извесно време полицијата реагираше за еден графит на голема Албанија.

За проектот Скопје 2014 имаше голема политизација во барањата зградите да имаат одреден изглед, поради поставување споменици на фигури кои се почитуваат и од соседните држави и поради големите фондови кои се трошат. Набљудивачите велат дека проблематичен е токму сомнежот дека изборот на делата е направен под некаков диктат. Практично, тие се избираат од комисии кои се формирани од институциите кои ги градат.

Политичарите велат дека немаат одговорност бидејќи според нив компетентни личности одлучувале. Но, очигледен е фактот дека делата кои се реализираат се според вкусот и размислувањата кои ги артикулираат политичарите од актуелната власт.

Осмели се да падне невработеноста!

Оној што сака да започне бизнис може да користи потрошувачки кредит. Откако останаа без успех обидите на државата да ја намали големата невработеност, од скоро Владата преку кампања ги повикува сите што имаат идеи да се охрабрат и да почнат сопствен бизнис. Оние што го направиле овој чекор велат дека им требаат обуки. Економски експерти пак, коментираат дека за да успее идејата неопходен е државен фонд кој би ги кредитирал бизнис идеите.
Спотот од кампањата на Владата изгледа убаво, а понудата за луѓето со идеја да почнат бизнис е примамлива. Но, дали целата операција изгледа толку едноставно како што е прикажано?
Оние креативци кои се во почетна фаза да основаат фирма оценуваат дека условите за стопанисување генерално се подобрени во последните години но, сепак има и пречки.

Алескандар Милев освен што свири на индијанска флејта, во Македонија го донел и производството на овој инструмент.

-Сакав да внесам една македонска нишка на тој инструмент, да ставам елементи од филигран, да го украсам инструментот и сакав да го направам во штим на кавал. Да направам еден микс од македонскиот кавал којшто лесно се изработува, а тешко се свири и индијанската флејта, која тешко се изработува, а лесно се свири. Така почнав со учење на филигран и влегов во еден друг бизнис, раскажува Милев.

Сега изработува накит од филигран кој наскоро ќе може да се купи во специјален простор за ракотворби кој ќе биде отворен во Скопје. Има совет за сите коишто не можат да се одлучат да почнат сопствен бизнис:

-Прво треба да имаме идеја, да знаеме што сакаме, да имаме една стратегија како сето тоа да го изведеме. Наједноставно е да се помине една професионална обука каква што поминав јас – како мојата идеја да ја претворам во бизнис. Значи не е само креативното. Тоа е само хоби ако не знаете како да го преточите во бизнис.

Македонски папучи во италијанскиот град на модата

Во Македонија има десетина организации кои што нудат помош и обука при почнување на водење бизнис. Меѓу нив и Македонската артисанска трговска асоцијација (МАТА) која што му помогнала токму на Милев. На овој начин, за осум години МАТА успеала да отвори 150 работни места.

Извршниот директор Зоран Тодоровски за Диверзити Медиа кажува пример како креативноста носи успех.

-Има една жена која изработува влечки од остатоци од текстил. Успеавме да ги извезуваме во Италија. Сега замислете каков е натпреварувачки италијанскиот пазар особено за мода, а ние успеавме да ги продаваме во Милано и тоа во два бутика, посочува Тодоровски.

Тој оценува дека во Македонија постои добра правна рамка за отворање мала компанија но, во пракса има недостатоци, како на пример давачката која се нарекува фирмарина. Ист износ плаќаат и големите и малите играчи на пазарот.

-Тоа веднаш ги обесхрабрува луѓето бидејќи велат, чекај чекај, како јас ќе го ставам тоа во вкупните пресметани трошоци, особено кога го почнувате бизнисот. Така што тука би требало нешто да се стори. Би требало мерките за оданочување да одговараат на обемот на бизнисот, вели Тодоровски.

Од друга страна премиерот Никола Груевски неодамна изјави дека постапно се олеснуваат условите за малите компании.

„ Владата донесе серија на мерки кои се од извонредно значење за компаниите.Целосно е укинат данокот на добивка за фирмите кои остваруваат приход до 3милиони денари на годишно ниво што е огромно олеснување за семејните фирми “.

Државата мора да инвестира

Кредитирањето е клучно за луѓето кои почнале свој бизнис да успеат во тоа, оценува универзитетскиот професор Марија Зарезанкова Потевска.

-Тука мора да застане државата и да предвиди одредени средства за формирање на некој фонд што ќе ги финансира точно оние најранливи групи коишто имаат идеја, а немаат можност да добијат финансии бидејќи банките сепак бараат гаранции, коментира професорката.

Како пример ја наведува “Грамин” банката од Бангладеш која многумина извлече од сиромаштија со издавање микро кредити по многу поволни услови. Во 2006 година сопственикот на банката доби Нобелова награда за економија.

Покрај државната Македонска банка за поддршка на развојот, единствената независна институција која финансиски го помага претприемништвото е Македонската Развојна Фондација. Од формирањето во 1998 година до денес, преку банки и штедилници исплатила над 33 милиони евра за повеќе од 8.000 претприемачи. Со тоа се поддржани 17 и пол илјади работни места. Каматните стапки не се поголеми од 12 проценти.

Извршниот директор Тетјана Лазаревска дава препорака за оние почетници кои велат дека имаат проблем да го поминат филтерот на банките:

-Добар сигнал кај финансиските институции што за да го решат проблемот со немање банкарска историја, оној што сака да почне бизнис може да користи потрошувачки кредит. Зарем тоа не е еден од начините за да се дојде до финансии?!

Во една од анализите на Фондацијата стои дека невработеноста во Македонија достигнува и до 37 проценти и е највисока во регионот. Натаму се наведува дека иако над 99 отсто од регистрираните претпријатија се микро, мали и средни, сепак просечно има 21 компанија на 1.000 жители. Ова е под нивоата во ЕУ, каде има и до 52 фирми на 1.000 жители.

Тензиите на Косово не ја потресуваат Македонија

Само на неколку километри оддалеченост од главниот град на Македонија – Скопје, се случуваат настани кои може да имаат големо влијание за државата. Косово е вовлечено во тензични ситуации со Србија и начините како ќе се решат проблемите меѓу овие две земји може да се одразат и врз Македонија. Но, во земјава не се обрнува големо внимание на овие настани, барем тоа не е толку очигледно. Зошто е тоа така?

Случувањата со Косово и Србија се важен дел во извештаите и анализите во меѓународните медиуми. Само на неколку километри од Скопје, каде се наоѓаат седиштата на повеќето редакции на најважните и влијателни медиуми во Македонија, Косово се спомнува речиси спорадично и без темелни информации.

Албанските политичари од време на време се појавуваат во јавноста со изјави дека настаните во Косово може да имаат големо влијание и на случувањата во Македонија. Но, изгледа изјавите се толкуваат дека безбедносната ситуација во земјава е стабилна.

Стабилно, ама тензично

Но, што всушност се случува во Косово и како тоа влијае на регионот и конкретно на Македонија?

Селадин Џезаири е новинар на приштинскиот дневен весник “Коха Диторе„ кој со години е ангажиран во покривање на регионалните настани. Тој вели дека ситуацијата во северот на Митровица, каде косовските власти се обидуваат да воспостават авторитет на новата држава и покрај негодувањата на локалното српско население, изгледа мирно, но сепак, со многу тензии. Според него тензиите може да се одразат и во Македонија ако се преземат драматични чекори.

-Решенијата може да се рефлектираат во Македонија само ако се оживее идејата која долго се заговара – поделба и размена на територии и луѓе помеѓу Косово и Србија. Сепак овие искази се шпекулации, вели Џезаири.

Експертот за безбедносни прашања Благоја Марковски исто така вели дека настаните во Косово може да имаат влијание врз повеќе држави, но, тој смета дека меѓународниот фактор нема да дозволи зголемување и проширување на насилството.

-Треба да се има предвид дека сето тоа што се случува во регионот заради мешаниот етнички состав на населението може да се прелева како во поврзани садови и тоа да има одередено влијание на непосредното соседство. Тенденциите, намерите, целите кои ги остварува меѓунардоната заедница нема да дозволат некои пошироки турбуленции на безбедносен план на регионот, проценува Марковски.

Артан Груби, поранешен претседател на невладина организација, сега помошник на лидерот на ДУИ Али Ахмети, често бил ангажиран во настани кои се обидувале да ја објаснат ситуацијата во Косово и контекстот на овие настани во регионот. Тој смета дека случувањата во Косово се следат од политичката елита во Македонија, посебно од албанскиот блок.

-Ситуацијата во Косово и таа во Македонија се поврзани и имаат влијание една врз друга. Поради тоа политичарите и медиумите во Македонија треба да и дадат поголомо внимане и да го третираат Косово на соодветен начин, смета Груби.

Претежно свртени кон себе

Од Министерството за надворешни работи велат дека со големо внимание ги следат настаните во регионот. Но, настаните од таков карактер се одразуваат и во медиумите и во агендите на политичките партии, посебно на македонските.

Зошто е тоа така ја прашавме Ана Петрушева, уредник на аналитичкиот портал Балкан Инсајт.

-Мислам дека секогаш сме биле свртени кон себе. Тоа се гледа од начинот како се покриваат светските настани. Еве сега хрватските и словенечките избори, мислам дека кај нас на тоа големо внимане не се обрна. Мислам дека доста површно се следат случувањата во Косово или проблемите на Србија со членството во ЕУ кои се повторно поврзани со статусот на Косово, вели Петрушева.

Дека случувањата помеѓу државите во регионот имаат влијание покажуваат и последните ставови искажани од страна на ЕУ за Србија. Без решение на тензиите со Косово Белград не ќе може да го породолжи патот кон Европа, иако во раце ја има картата за влез.

Иако Србија е потесно поврзана со косовското прашање и влијаниата врз неа се поголоеми, исто така се смета дека поради близината, Приштина географски е поблиску до Скопје отколку до Белград. Така, решенијата што може да се донесат може да предизвикаат реакции во Македонија но, и пошироко.

Експертите сугерираат поголемо внимание било тоа да е и подалеку од очите на јавноста.

Дивите отпади во подем,граѓаните во шахта

Откупот на старо железо и други секундарни суровини стана вносен бизнис во Македонија, каде државата, се чини дека не успеа да стави ред. Се проценува дека покрај 150 легални откупувачи, во моментов на терен работат двојно повеќе диви отпади каде се носи крадено железо. Граѓаните што остануваат без струја поради кражба на цели трансформатори или завршуваат во отворени шахти реагираат на отсуство на акција од органите. Дали навистина институциите затајуваат?!

21-годишниот Пане Пеев од Штип, по долгата саботна забава во кафулето каде работел, тргнал да го фрли ѓубрето и на чекор до контејнерот завршил во шахта длабока пет метри. Почнал да довикува помош, меѓутоа во два часот наутро немало кој да го чуе. По десетина минути негов колега тргнал да го бара и го слушнал како вика.

„Дојдоа од Брзата помош и Пожарната. Додека да дојдат сопственикот (на кафулето) се симна во шахтата и му помогна да излезе. Го болеше се’, не можеше да дише добро, не можеше да се движи добро. Го однесоа во болница, го сликаа и остана таму“, вели тој.

Пеев пропаднал во канализациска шахта чиј капак веројатно завршил на некој од бројните отпади каде старото железо се откупува за 10 до 12 денари за килограм. Тој што ја украл, за капакот добил околу 100 денари, но штетата што ја предизвикал е далеку поголема. Момчето може да го тужи јавното претпријатие што стопанисува со мрежата, како што тоа го направил друг граѓанин, кој за повредите по падот во шахта од судот добил пресуда за обештетување од 450.000 денари.

Директорот на јавното претпријатие „Штип проект“, Тони Јовев вели дека неговите 15 вработени не можат да стражарат над 1.000 шахти во градот. Јовев ја сумира штетата од украдените капаци.

„Во минатата година имавме штета од околу 800.000 денари, вклучувајќи ја и пресудата, што е многу, ако се земе предвид што со тие пари може нешто друго да се изгради во градот“, објаснува Јовев.

Тешките железни капаци за шахти спаѓаат во списокот на предмети забранети за откуп од страна на откупувачите на секундарни суровини, а сепак и натаму се крадат. На списокот на забранети предмети се и пруги, бакарни телефонски кабли, споменици од месинг, кои според упатените, често завршуваат на дивите отпади. Изминатото лето 100 куќи во околината на Штип неколку месеци беа без струја откако беше украден бакар од трансформаторот за струја. За 300 денари се откупува килограм бакар, а за 160 денари килограм месинг.

Дивите отпади – проблем и за легалните

За да се увериме во постоењето на дивите отпади тргнавме кон штипската ромска населба, каде слушнавме за постоењето на три нелегални отпади. Во населбата законски работи откупниот центар на семејството Демирови. Во уредно оградениот и бетониран отпад доминира пластичната амбалажа. Бучна машина ја дроби и балира пластиката, од каде потоа се пренесува во големите откупни центри.

Омер Демиров вели дека и за нив проблем се дивите отпади.

„На улица функционираат, си работат слободно, никој ништо не им прави. Велат „јас имам работа со овој, со оној”, се’ зборуваат за некои партии. Партиите да ги оставиме на страна, бизнис си е бизнис, но, со дозвола и со почитување на законот“, рече Демиров.

Неговата сопруга Енисе Демирова информира дека на состаноците на Групацијата за секундарни суровини при Стопанската комора на Македонија, каде тие членуваат, дивите откупувачи им се главна тема.

„Треба да има организирана акција од страна на полицијата и од страна на инспекциите. Инспекциите веќе знаат, кажано им е, имаат доаѓано на лице место и самите се имаат уверено дека постојат такви центри. Меѓутоа, тие откупни центри си продолжуваат да работат. На кој и каков начин, ние не сме во тек“, вели таа.

На средина од улицата што води од населбата до центарот на градот, пред една куќа наидовме на табла од плех каде некој со бела боја напишал дека се откупува железо. Дворот беше полн со железо и пластични шишиња. Еден постар човек брзо ги забележа микрофоните и побара да заминеме. Соседите што ги сретнавме кај блиската продавница, одбија јавно за зборуваат, но, се пожалија дека често остануваат без премин на тесната улица кога доаѓаат камиони да товарат железо. Рекоа дека покрај овој, во ромската населба има уште два диви откупни пункта.

Сите ги гледаат, никој не ги санкционира

Чудно е што дури неколку инспекции имаат надлежност врз работењето на откупните центри за старо железо, а дивите отпади и натаму работат без проблем. Покрај техничката инспекција, надлежни се уште пазарната, трудовата, финансиска и секако еколошката. Директорот на Еколошкиот инспекторат Фирус Мемет вели дека законот им дал надлежности, но и дека законот ги ограничил.

„За жал, законот не ни дозволува да влегуваме во семејни куќи и дворови. Ни треба судски налог и сосема поинаква постапка. Од нашите сознанија, конкретно за Штип, имаме такви појави, пред се значително мали откупувачи што го вршат откупот во сопствените дворови. Треба полицијата да влезе, да направи контрола и да ги одземе“, тврди Мемет.

Во полицијата пак, засега само ги регистрираат кражбите на старо железо, бакар или други метални добра за општа употреба. Не така одамна, кражба на бакарен кабел со кој се регулира железницата сосема го парализира сообраќајот во источниот дел на државата.

„Зачестени се кражбите. Тие се вршат на територијата на цела Македонија. Неопходна е поголема соработка со Министерството за економија и поголема контрола над откупните пунктови“, вели Снежана Санева, портпарол на штипската полиција.

Наспроти честите пријави на граѓаните и компаниите за кражби на секундарни суровини, во судот само една десетина од предметите се за кражба на железо. Судијата Стојан Михов објаснува дека најголем проблем е тоа што тешко се изведуваат докази, ако на лице место не се фатат сторителите.

„Сторителите на овие дела најчесто се организирани, во смисла јавување по мобилен телефон доколку наиде полиција или некое лице со цел да ги види. Сето тоа прави одреден дел од овие кражби да останат неоткриени, поради што последиците се огромни. Кражба на една шахта може да предизвика големи последици, како сообраќајна незгода, каде може да бидат загубени и животи“, констатира Михов.

Еколошкиот инспекторат бара да се измени законот со кој инспекторите ќе можат да затворат пункт или да изречат казни на лице место, што сега е работа на судот. Легалните откупувачи се плашат дека тоа ќе значи дека тие можат да настрадаат, но не и дивите, кои засега товараат шлепери кои директно заминуваат за Грција или Албанија.